Za 8 miesięcy ci klienci będą legitymowani i spisywani z dowodu. Nie pokażesz, nie kupisz

Przez lata gotówka dawała jedno, czego nie dawała karta – anonimowość. Można było zapłacić banknotami za cokolwiek, ile się chciało, bez zostawiania śladu. W Polsce to przez cały czas w dużej mierze prawda – ale tylko do 10 lipca 2027 roku. Wtedy wchodzi w życie unijne rozporządzenie, które zmienia reguły gry raz na zawsze. Nie tylko dla firm, ale i dla wszystkich Polaka płacącego gotówką przy zakupach powyżej określonego progu.

Mężczyzna przygotowuje pieniądze idąc na zakupy. Fot. Shutterstock.

Co obowiązuje dziś: limit 15 000 zł, ale tylko dla firm

W 2026 roku sytuacja prawna jest stosunkowo prosta, choć wielu ludzi myli to, co dotyczy firm, z tym, co dotyczy konsumentów.

Dla firm: zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. 2024 poz. 236) przedsiębiorca zobowiązany jest dokonywać płatności przelewem, jeżeli wartość transakcji z innym przedsiębiorcą przekracza 15 000 zł brutto. Limit dotyczy całej wartości transakcji wynikającej z jednej umowy – nie da się go obejść, dzieląc płatność na kilka mniejszych gotówkowych rat. Przekroczenie limitu wiąże się z konsekwencją podatkową: taki wydatek nie może być zaliczony do kosztów uzyskania przychodu, co skutkuje wyższym podatkiem dochodowym.

Dla konsumentów: w 2026 roku ustawowego limitu płatności gotówkowych po prostu nie ma. Osoba fizyczna może zapłacić banknotami za samochód za 80 000 zł, sprzęt elektroniczny za 30 000 zł czy usługę remontową za 50 000 zł – i jest to legalne. Co więcej, na podstawie art. 32 ustawy o Narodowym Banku Polskim (Dz.U. z 2022 r. poz. 2025) banknoty i monety emitowane przez NBP są prawnymi środkami płatniczymi, a przedsiębiorca – z drobnymi wyjątkami dotyczącymi sprzedaży online, automatów i imprez masowych – co do zasady nie może odmówić ich przyjęcia.

To ważna różnica, o której często się zapomina: limit 15 000 zł nie dotyczy konsumenta. Dotyczy firmy, która coś kupuje od innej firmy.

Co bank już dziś zgłasza – bez pytania i bez Twojej wiedzy

Brak ustawowego limitu dla konsumentów nie oznacza, iż gotówkowe transakcje dużych wartości nie są rejestrowane. Są – i to automatycznie.

Zgodnie z ustawą z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz.U. z 2025 r. poz. 644), tzw. ustawą AML, banki mają obowiązek zgłaszania do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF) każdej jednorazowej transakcji gotówkowej – zarówno wpłaty, jak i wypłaty – przekraczającej równowartość 15 000 euro. Przy kursie z maja 2026 roku to nieco ponad 63 000 zł. Obowiązek ten dotyczy zarówno firm, jak i osób prywatnych.

Obok banków tzw. instytucjami obowiązanymi są też kantory, notariusze, biura rachunkowe, agenci nieruchomości, domy aukcyjne i – co istotne – handlarze towarami o wysokiej wartości przyjmujący płatności gotówką od 10 000 euro. Podmioty te mają obowiązek stosowania środków bezpieczeństwa finansowego: weryfikacji tożsamości klienta, ustalenia charakteru transakcji i – w przypadku podejrzenia nieprawidłowości – zgłoszenia do GIIF. W praktyce dotyczy to dealerów samochodowych, jubilerów i antykwariuszy przyjmujących większe gotówkowe płatności już dzisiaj.

Warto też pamiętać o projekcie poselskim złożonym 16 kwietnia 2026 r., który proponuje podniesienie limitu B2B z 15 000 zł do 25 000 zł. Wnioskodawcy argumentują, iż obecna kwota nie była waloryzowana od lat i realnie odpowiada dziś zaledwie ok. 23 961 zł w cenach z roku, w którym ją ustalono. Projekt jest aktualnie procedowany w Sejmie – zmiany mogą wejść w życie jeszcze w 2026 lub z początkiem 2027 roku.

Rewolucja od 10 lipca 2027: rozporządzenie AML wprost z Brukseli

Zmiana z 2027 roku ma inną naturę niż dotychczasowe korekty krajowego prawa. To nie dyrektywa wymagająca implementacji przez Sejm – to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 z dnia 31 maja 2024 r. w sprawie zapobiegania praniu pieniędzy, które stosuje się bezpośrednio w całej Unii Europejskiej bez żadnych aktów wykonawczych. Artykuł 80 tego rozporządzenia wprowadza od 10 lipca 2027 r. dwa najważniejsze progi gotówkowe, które będą obowiązywały każdego Polaka:

Próg pierwszy – zakaz transakcji gotówkowych powyżej 10 000 euro. W relacjach z podmiotami objętymi regulacją AML – czyli m.in. dealerami samochodowymi, agentami nieruchomości, jubilerami, handlarzami dziełami sztuki, kantorami – zapłata gotówką za towary lub usługi powyżej 10 000 euro (ok. 42 000 zł po obecnym kursie) stanie się niemożliwa. Konieczny będzie przelew lub karta. Dla polskich firm w transakcjach B2B limit unijny jest wyższy niż obowiązujący dziś próg 15 000 zł – co oznacza, iż krajowe prawo pozostanie bardziej restrykcyjne, o ile Polska go nie zmieni.

Próg drugi – weryfikacja tożsamości już od 3 000 euro. I tu pojawia się zmiana, która dotknie zwykłych konsumentów. Podmioty objęte regulacją AML będą zobowiązane do przeprowadzenia pełnej procedury weryfikacji klienta (tzw. KYC – Know Your Customer) przy każdej gotówkowej transakcji o wartości od 3 000 euro (ok. 12 500-13 000 zł). W praktyce oznacza to obowiązek okazania dowodu tożsamości i spisania danych przez sprzedawcę. Zakup za gotówkę używanego samochodu za 25 000 zł u dilera, drogiego zegarka w salonie czy biżuterii w jubilerstwie – każda z tych transakcji będzie wymagała wylegitymowania. Sprzedawca musi te dane przechowywać.

Kluczowe zastrzeżenie: unijne rozporządzenie nie obejmuje transakcji między osobami prywatnymi. Sprzedaż używanego samochodu między sąsiadami, zakup mebli od osoby fizycznej z ogłoszenia, prywatna pożyczka między krewnymi – żaden z tych przypadków nie podlega unijnemu limitowi. jeżeli po obu stronach transakcji stoją osoby fizyczne nieprowadzące działalności zawodowej, gotówkowe rozliczenia bez górnego pułapu pozostają legalne. Poszczególne państwa mogą jednak wprowadzić własne, surowsze limity – i nic nie stoi na przeszkodzie, by Polska uchwaliła przepisy obejmujące również transakcje C2C.

Które branże już szykują się na zmiany

Rozporządzenie weszło w życie formalnie w 2024 roku, ale trzyletni okres przejściowy daje branżom czas na dostosowanie systemów i procedur. W praktyce podmioty z sektorów wysokiego ryzyka – dealerzy samochodowi, agencje nieruchomości, jubilerzy i domy aukcyjne – już teraz są instytucjami obowiązanymi i mają doświadczenie w stosowaniu procedur KYC. Dla nich 10 lipca 2027 roku oznacza obniżenie progu weryfikacji, nie wdrożenie procedur od zera.

Bardziej odczuwalna zmiana dotknie branże, które dotychczas nie były objęte regulacją AML, a od 2027 roku staną się instytucjami obowiązanymi ze względu na profil transakcji. Rozporządzenie rozszerza krąg podmiotów m.in. o handlarzy towarami luksusowymi i elektroniczną wysokiej wartości przyjmujących gotówkę powyżej odpowiednich progów. Wyjątek ze względu na specyfikę działalności mają kluby sportowe i agenci sportowi – dla nich okres przejściowy sięga 2029 roku.

Niemcy, które jako jeden z niewielu dużych państw UE nie mają krajowego limitu gotówkowego, po raz pierwszy zmierzą się z obowiązkowymi ograniczeniami. Francja z limitem 1 000 euro i Włochy z podobnym progiem są już znacznie poniżej unijnego pułapu – dla nich 2027 rok nic nie zmienia. Polska ze swoim limitem 15 000 zł znajdzie się gdzieś pośrodku: wyżej niż Europa Południowa, ale niżej niż unijne maksimum 10 000 euro.

Warszawa: rynek gotówkowych transakcji wysokiej wartości pod lupą

Warszawa to największy w Polsce rynek transakcji gotówkowych o wysokiej wartości – zarówno w obrocie nieruchomościami, jak i w sprzedaży aut premium i towarów luksusowych. Stołeczny rynek nieruchomości, na którym ceny za metr kwadratowy w popularnych dzielnicach przekraczają 20 000-25 000 zł, od dawna przyciąga szczególną uwagę GIIF i Szefa KAS. Agenci nieruchomości działający na Mokotowie, Woli czy Śródmieściu są instytucjami obowiązanymi od lat – rozporządzenie AML zaostrzy tylko istniejące procedury.

Podobnie wygląda sytuacja w segmencie aut używanych. Przy przeciętnych cenach używanych samochodów klasy premium w Warszawie wynoszących 80 000-200 000 zł, próg 10 000 euro (ok. 42 000 zł) obejmie zdecydowaną większość transakcji zawieranych w autoryzowanych salonach i komisach. Kupujący, którzy do tej pory płacili gotówką za droższe auta u dealera – bo tak wygodniej lub bo woleli nie zostawiać śladu bankowego – po 10 lipca 2027 roku tej opcji po prostu nie będą mieli.

Warszawscy jubilerzy, domy aukcyjne przy Nowym Świecie i galerie sztuki to kolejna kategoria, która od 2027 roku wejdzie pod pełny reżim identyfikacyjny. Branże te od dawna działają w obszarze podwyższonego ryzyka AML – zmiana polega na tym, iż procedury weryfikacji staną się obowiązkowe od niższego progu i obejmą szerszą grupę podmiotów.

Co to oznacza dla Ciebie? Sprawdź, zanim zapłacisz gotówką w 2026 lub 2027 roku

Jeśli płacisz gotówką jako konsument w 2026 roku – żaden ustawowy limit Cię nie dotyczy. Możesz zapłacić banknotami za towar o dowolnej wartości. Pamiętaj jednak, iż transakcje powyżej równowartości 15 000 euro są automatycznie raportowane do GIIF przez bank, a przy wyższych kwotach podmiot sprzedający może poprosić o potwierdzenie tożsamości w ramach własnych procedur compliance.

Jeśli planujesz dużą gotówkową transakcję u przedsiębiorcy – zrób to przed 10 lipca 2027 roku. Zakup samochodu u dilera, biżuterii w salonie czy nieruchomości przez agenta za gotówkę powyżej 10 000 euro po tej dacie stanie się niemożliwy. Data zawarcia transakcji jest kluczowa – jeżeli umowa zostanie podpisana, a płatność zrealizowana przed tym terminem, stare przepisy przez cały czas obowiązują.

Przy gotówkowej płatności od 3 000 euro u instytucji obowiązanej – od 2027 roku musisz liczyć się z obowiązkiem okazania dowodu. Dotyczy to dealerów samochodowych, jubilerów, agentów nieruchomości, kantorów i domów aukcyjnych. Brak dokumentu tożsamości będzie oznaczał niemożność sfinalizowania transakcji.

Jeśli sprzedajesz coś prywatnie innej osobie fizycznej – unijne przepisy Cię nie dotyczą. Transakcje C2C pozostają poza zakresem rozporządzenia AML. Polska może jednak w przyszłości samodzielnie nałożyć limity na obrót gotówkowy między osobami prywatnymi – na razie żadnych takich planów legislacyjnych nie ma.

Jeśli prowadzisz działalność w sektorze objętym AML – sprawdź, czy Twoje procedury weryfikacji klientów są gotowe na niższy próg 3 000 euro. Kancelarie, kantory, agencje nieruchomości i dealerzy już teraz powinni dostosowywać systemy do wymagań rozporządzenia. Kara za brak procedur jest administracyjna, a nie tylko podatkowa.