Promy bez hałasu i spalin. Rewolucja dociera także do Polski

4 godzin temu

Jeszcze kilka lat temu elektryczne promy wydawały się futurystyczną wizją. Dziś stają się coraz powszechniejszym elementem transportu w wielu miastach Europy. Liderami są kraje skandynawskie, ale pierwsze tego typu rozwiązania pojawiają się również w Polsce.

Elektryfikacja transportu wchodzi na kolejny poziom. Już nie chodzi tylko o samochody czy choćby pokonujące ogromne dystanse ciężarówki. Coś, co jeszcze kilka lat temu mogło wydawać się science fiction, dziś staje się rzeczywistością. Chodzi o statki – a dokładniej o kursujące po rzekach i między przybrzeżnymi wyspami promy elektryczne.

Czytaj także: Flygskam i tågskryt podbijają Skandynawię. Czy przyjmą się również w Polsce?

Bezemisyjny prom-wodolot ze Szwecji

Wdrażanie promów elektrycznych w Europie nabrało tempa w ostatnich latach, choć sama idea ma już dłuższą historię. Niektóre miasta są pionierami od niemal dekady, inne dopiero niedawno dołączyły do „elektrycznej rewolucji”.

Na szczególną uwagę zasługuje stolica Szwecji – Sztokholm, nazywany Wenecją Północy. Tam zaczął kursować nie tyle zwykły prom elektryczny, ile elektryczny prom-wodolot. To technologiczny przełom w rozwoju transportu wodnego, ponieważ jednostka nie tylko korzysta z napędu elektrycznego, ale potrafi też osiągać wysokie prędkości.

Prom Candela P-12 może rozpędzić się choćby do 55 km/h – to bardzo dużo jak na tego typu jednostkę.

– Candela P-12 może odmienić miejskie drogi wodne – mówi dla Euronews Gustav Hasselskog, założyciel i prezes firmy Candela, która produkuje promy P-12 w swojej fabryce w Rotebro w Sztokholmie. – Łącząc dużą prędkość, minimalne zużycie energii i niemal zerową emisję, możemy zapewnić szybszy, czystszy i bardziej ekonomiczny transport wodny dla miast na całym świecie.

Testy jednostki rozpoczęły się w 2022 roku. Jej atutem jest nie tylko napęd, ale także sposób poruszania się. Zastosowanie podwodnych skrzydeł, czyli hydrofoili, pozwala osiągać lepsze parametry niż w tradycyjnych jednostkach – zarówno pod względem prędkości, jak i zużycia energii.

Według producenta Candela P-12 zużywa choćby o 80 proc. mniej energii niż klasyczne promy. Jednocześnie nie emituje spalin ani CO₂.

Czy elektryczne promy pojawią się w Polsce?

Promy elektryczne w ostatnich latach zyskują na popularności. W Oslo pierwsze promy elektryczne pojawiły się w 2019 roku, a już w 2024 roku niemal cały transport wodny stał się bezemisyjny.

– Przykłady ze Skandynawii pokazują iż zastosowanie promów elektrycznych może być pod wieloma aspektami lepsze niż spalinowych wersji. Oslo zamówiło w pełni elektryczne promy, które wożą pasażerów po Oslofjorden – mówi dla SmogLabu Krzysztof Burda, prezes Polskiej Izby Rozwoju Elektromobilności (PIRE).

Poza Szwecją i Norwegią także inne miasta Europy posiadają promy zasilane prądem elektrycznym. Londyn czy Paryż to tylko przykłady, ale tu warto przyjrzeć się sprawie polskiej. Jak to wygląda u nas?

Przede wszystkim promy należy podzielić na dwa rodzaje: te które stanowią przeprawę tam, gdzie nie ma mostów, oraz wycieczkowce kursujące po miejskich rzekach i po morzu na niewielkie odległości.

– W Polsce jeszcze nie funkcjonują promy oparte o napędy elektryczne – odpowiada prezes PIRE. – W największych polskich miastach nie ma takiej potrzeby ze względu na sporą ilość przepraw drogowych (samochodowych i pieszych), ale coraz częściej można spotkać tam elektryczne łodzie i barki turystyczne, dzięki którym można podziwiać panoramę miasta z innej perspektywy. Zastosowanie tego typu napędu pozwala zredukować emisję, hałas oraz obniżyć koszty eksploatacji.

Przykładem są Słonecznik i Słonecznik II, które od 2008 roku wożą turystów po Brdzie w Bydgoszczy. Nie są to jednak w pełni elektryczne promy – jednostki korzystają z energii produkowanej przez panele słoneczne zamontowane na dachu.

Cisza też jest ważna

Pierwszy prom elektryczny tak naprawdę pojawił się dopiero w 2015 roku, w Norwegii. Nie znaczy to jednak, iż u nas nie ma w ogóle żadnych jednostek, które są zasilane energią elektryczną.

Prezes PIRE zwraca uwagę na inną kwestię niż tylko problem emisji zanieczyszczeń i CO₂. Chodzi o hałas, szczególnie hałas na polskich jeziorach, tak bardzo w ostatnich latach uciążliwy – wzbudzające często niemałe emocje. Hałas także jest określany jako zanieczyszczenie, które szkodzi przyrodzie i ludziom. To oznacza, iż w wielu miejscach obowiązuje zakaz poruszania się jednostkami (motorówki, skutery) generującymi dźwięk powyżej 45 decybeli.

– Poniżej tego limitu są często jednostki wykorzystujące napęd elektryczny dlatego wiele osób prywatnych decyduje się na przerabianie napędu swoich jednostek, aby dalej móc korzystać z akwenów – zauważa Burda.

W Polsce na razie jeszcze nie ma jeszcze promów samochodowo-pasażerskich. Jednak jak mówi prezes PIRE próby konwersji promów samochodowo-pasażerskich podejmuje Świnoujście.

– W 2025 roku miasto prowadziło przetarg na opracowanie dokumentacji technicznej. Zmiana napędu pozwoliłaby na realne oszczędności w kwestii zastosowania energii elektrycznej i redukcji emisji spalin – mówi Burda. – Być może jest to również dobry kierunek dla pozostałych rzecznych przepraw promowych, których w Polsce funkcjonuje ponad 50 – dodaje.

Elektryczne promy także na dalekie trasy

Dziś w Europie kursuje ponad 200 promów elektrycznych i hybrydowych taki jak Jantar Unity. I tu właśnie warto zwrócić uwagę, czy tylko lekkie jednostki mogą być elektryczne. Okazuje się, iż nie. Choć Jantar Unity jest zasilany gazem, to wspomaga go silnik elektryczny. Dzięki temu emisja CO₂ jest o 25 proc. mniejsza niż w przypadku tradycyjnej jednostki.

– Coraz częściej napęd elektryczny trafia także do statków morskich, ale tylko jako alternatywny kiedy jednostka wpływa do portu – mówi Burda. Przyznaje jednak, iż droga do elektrycznych promów dalekomorskich pozostało daleka.

Ale nie do końca, bo są wyjątki.

– Powstaje największy statek pasażersko – samochodowy Incat Hull 096 o długości 130 m, powierzchni 2,3 tys. m², który ma zabrać na pokład ponad 2 tys. pasażerów i ponad 200 pojazdów – oznajmia prezes PIRE.

Prom, o którym mówi Burda, ma kursować między Buenos Aires a Urugwajem. Baterie mają pojemność 40 MWh i ważą 250 ton i właśnie te dwa parametry będą jeszcze przez dług czas ograniczeniem. Duże promy pasażerskie, to jednostki, które wymagają ogromnej ilości energii, by móc poruszać się po otwartym morzu. W styczniu 2026 roku „Hull 096” przeszedł pierwsze testy na wodzie.

– Elektryfikacja to niewątpliwie istotny kierunek rozwoju żeglugi śródlądowej, zyskujący coraz większe znaczenie na jeziorach w Polsce. Sądzę, iż również w kontekście przepraw pasażerskich napęd ten może być również skuteczny i tańszy w eksploatacji, co pokazują przykłady zza zachodniej granicy – argumentuje Burda. Wyraża przy tym oczekiwanie, iż takie miasta jak Szczecin czy Wrocław mogłyby stworzyć sieć taksówek wodnych opartych na zeroemisyjności.

Pierwsze kroki w tym kierunku pojawią się jednak gdzie indziej. Już w czerwcu na Zatoce Puckiej ma ruszyć tramwaj wodny kursujący na Półwysep Helski.