Powódź 2024 pod lupą NIK. Raport wskazuje nieprawidłowości na różnych szczeblach zarządzania

Zaniechania i nieprawidłowa realizacja działań związanych z ryzykiem powodziowym oraz brak odpowiednich ram prawnych i organizacyjnych to zdaniem Najwyższej Izby Kontroli główne błędy systemowe, które obnażyła dramatyczna powódź 2024. Wyniki kontroli doraźnej opublikowane 31 sierpnia br. potwierdzają, iż wiele jeszcze musi się zmienić, aby skutecznie zapobiec podobnym katastrofom w przyszłości.

Od gmin po władze centralne – zarządzanie kryzysowe pod lupą

Kontrola doraźna dotyczyła okresu 2024–2025 i objęła działania gmin, powiatów i województw, a także Rządowego Centrum Bezpieczeństwa (RCB), Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) oraz jednostek organizacyjnych Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie: Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej (KZGW) w Warszawie, Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej (RZGW) we Wrocławiu oraz Zarządu Zlewni w Nysie.

Jak powiedział rzecznik prasowy Izby Bartłomiej Pograniczny, NIK stwierdziła nieprawidłowości na każdym szczeblu zarządzania sytuacją kryzysową. Pozytywnie oceniono natomiast działania pomocowe w stosunku do poszkodowanych w wyniku powodzi z września 2024 r. W samym województwie dolnośląskim na usuwanie skutków powodzi wydano 610 mln zł z rezerw celowych.

Warto przeczytać: Fala pomocy po powodzi. Rzeczowe podsumowanie wsparcia po kataklizmie z 2024 r.

Powódź w 2024: najważniejsze nieprawidłowości

Raport NIK negatywnie ocenia alerty, które RCB wysyłało w dniach 11–15 września 2024 r. Były one identyczne dla mieszkańców 11 województw i nie uwzględniły różnic w skali zagrożenia w poszczególnych powiatach.

Poważne uchybienia stwierdzono w województwie dolnośląskim. Tamtejszy wojewoda nie tylko nie zaktualizował Wojewódzkiego Planu Zarządzania Kryzysowego, ale również nie ogłosił alarmu i pogotowia przeciwpowodziowego oraz nie poinformował RCB o przerwaniu zapory w Stroniu Śląskim. W rezultacie mieszkańcy regionu nie otrzymali ostrzeżenia o zbliżającym się zagrożeniu.

Podobne nieprawidłowości stwierdzono w województwie opolskim: mimo przekroczenia stanów ostrzegawczych i alarmowych nie ogłoszono stanu pogotowia i alarmu przeciwpowodziowego. Nie zainicjowano też wysyłki alertów RCB.

Kontrolerzy NIK krytycznie ocenili również działania Starostw Powiatowych Nysy i Kłodzka. Jako podstawowe błędy wskazano brak wcześniejszych ćwiczeń i szkoleń przeciwpowodziowych, w szczególności związanych z ewakuacją ludności. W Nysie brakowało choćby aktualnego Powiatowego Planu Zarządzania Kryzysowego.

zdj. Fototeo Piotr Bieniecki

Może cię zaciekawić: Powódź 2024 rok później. Przywiązanie do ojcowizny silniejsze niż strach

Zastrzeżenia pod adresem Wód Polskich

NIK stwierdziła, iż PGW Wody Polskie nierzetelnie dokumentowało swoje działania podczas powodzi 2024 (brak dzienników dyżurów i raportów) i nieskutecznie nadzorowało działania poszczególnych RZGW. Z kolei Pion Ochrony Przed Powodzią i Suszą KZGW nie zajął się prognozowaniem przejścia fali powodziowej.

W działaniach RZGW we Wrocławiu stwierdzono szereg uchybień, w tym nieodpowiednie gospodarowanie wodą na zbiornikach kaskady Nysy Kłodzkiej10 i zbiorniku Mietków, brak monitorowania zapory na zbiorniku Stronie Śląskie oraz współpracy z wojewodą dolnośląskim w tym zakresie.

Wśród najpoważniejszych problemów zidentyfikowanych w strukturach Wód Polskich znalazły się również nieprawidłowości komunikacyjne: informacje o tym, co dzieje się w zbiornikach przeciwpowodziowych, były nieefektywnie przekazywane innym podmiotom, a dodatkowo zabrakło alternatywnego systemu łączności z ich obsługą.

Zarządzanie kryzysowe zmienia się na lepsze?

Zdaniem kontrolerów NIK nowe przepisy wprowadzone po powodzi 2024 dają powody do optymizmu, ponieważ powinny wyeliminować powielane przez lata błędy systemowe.

Przede wszystkim 1 stycznia 2025 r. weszła w życie ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej, która wypełnia lukę prawną dotyczącą funkcjonowania obrony cywilnej. Kompleksowy system ochrony ludności wykorzystuje potencjał Państwowej Straży Pożarnej, ochotniczych straży pożarnych, struktur zarządzania kryzysowego, systemu powiadamiania ratunkowego i Państwowego Ratownictwa Medycznego.

Drugą kluczową zmianę wprowadziła ustawa z 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy o zarządzaniu kryzysowym oraz niektórych innych ustaw. Zamiast jednego planu zarządzania kryzysowego wymagane jest teraz przygotowanie dwóch: zarządzania ryzykiem oraz reagowania kryzysowego.

Najwyższa Izba Kontroli zapowiedziała rozpoczęcie kontroli regionalnych w zakresie odbudowy zniszczonej infrastruktury i inwestycji przeciwpowodziowych w województwie dolnośląskim i opolskim.

zdj. główne: Fototeo Piotr Bieniecki