Nowa strategia KE przeciw rosnącemu zagrożeniu pożarami roślinności

W związku z tym, iż pożary roślinności występują coraz częściej, obejmują coraz większe obszary i działają na nie wyjątkowo niszczycielsko, Komisja Europejska przedstawiła nowe, zintegrowane podejście do zarządzania ryzykiem w tym zakresie. Strategia ta obejmuje zapobieganie, gotowość do reagowania oraz odbudowę, a w konsekwencji ma zwiększyć odporność Europy na rosnące zagrożenie pożarami roślinności oraz zapewnić lepszą ochronę Europejczykom i środowisku, a także infrastrukturze i dziedzictwu kulturowemu.

Rosnące zagrożenie pożarami w UE

Zgodnie z informacjami z europejskiego systemu informacji o pożarach lasów Copernicus (EFFIS), od momentu rozpoczęcia prowadzenia rejestrów w 2025 r. pożary lasów spustoszyły ponad milion hektarów w Unii Europejskiej. Powierzchnia pogorzelisk odnotowanych w czterech z ostatnich pięciu lat była powyżej średniej, a wielkość i intensywność pożarów przez cały czas rośnie. Zwiększa się również częstotliwość występowania wielkoobszarowych pożarów, co stanowi poważne wyzwanie dla działań związanych z zarządzaniem zagrożeniem.

Obawy wynikające z rosnącego zagrożenia pożarami roślinności wyrażają również mieszkańcy Europy. Według wniosków z przeprowadzonego niedawno przez Europejską Agencję Środowiska badania aż połowa ankietowanych jest zaniepokojona tym zjawiskiem. Komisja Europejska pragnie, aby Europejczycy byli bardziej świadomi zagrożenia pożarami i aby – zgodnie z unijną strategią – przygotowali się na wypadek pożarów roślinności. Komisja Europejska zapowiedziała kontynuowanie prac nad uwzględnieniem aspektu gotowości w szkoleniu kadry edukacyjnej, promowaniem go w unijnych programach na rzecz młodzieży oraz zwiększaniem możliwości podejmowania wolontariatu w zakresie gotowości na wypadek pożarów roślinności.

Jakie działania przeciw rosnącemu zagrożeniu proponuje KE?

W nowym, zintegrowanym podejściu Komisja Europejska kładzie duży nacisk na działania przeciwpożarowe. Jednym z nich jest większe wsparcie dla ekosystemowych środków zapobiegania pożarom roślinności. Celem tego działania jest budowanie krajobrazów odpornych na pożary oraz łagodzenie ryzyka i skutków pożarów roślinności przez ochronę przyrody i odbudowę zasobów przyrodniczych.

Mając na celu realizację tego działania, Komisja Europejska przyjęła wytyczne, które zawierają porady dotyczące ustrukturyzowanego podejścia do adaptacji do zmiany klimatu na obszarach Natura 2000. Wytyczne wskazują również, w jaki sposób promować planowanie odpornych krajobrazów i środki mające na celu zmniejszenie ryzyka wystąpienia pożarów roślinności w zgodzie z celami ochrony. Ponadto w wytycznych opisano elastyczne rozwiązania do zastosowania w zarządzaniu obszarami Natura 2000 w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak pożary roślinności, gdy szybkie reagowanie ma zasadnicze znaczenie dla ratowania ludzi i ochrony różnorodności biologicznej.

Warto również wspomnieć, iż pożary lasów mogą drastycznie pogarszać jakość powietrza, a także wód, o czym pisaliśmy w jednym z poprzednich artykułów: Pożary lasów a jakość wody – problem o zasięgu regionalnym.

Działania prewencyjne na obszarach szczególnie zagrożonych pożarami

W ramach zwiększania gotowości do radzenia sobie z pożarami Komisja Europejska będzie kontynuować delegowanie strażaków na obszary zagrożone i wspierać wymianę wiedzy, także z ekspertami w dziedzinie gaszenia ognia. Promowana będzie również wymiana doświadczeń i dalsza kooperacja z regionami narażonymi na pożary roślinności na całym świecie. Zgodnie z zapowiedziami, państwa członkowskie i zainteresowane strony będą informowane o dodatkowych możliwościach finansowania.

Komisja Europejska przez cały czas pracuje nad europejskim systemem informacji o pożarach lasów, wspieranym przez satelity w ramach programu Copernicus, w celu doskonalenia metod wczesnego ostrzegania i monitorowania pożarów. Opracowane zostaną nowe możliwości w zakresie znormalizowanego modelowania ryzyka na skalę ogólnoeuropejską, aby pomóc w określeniu najlepszych praktyk w zakresie ograniczania ryzyka występowania pożarów i zwiększania odporności krajobrazu. W celu wspierania procesu decyzyjnego Komisja Europejska kontynuuje również prace nad narzędziami do modelowania pożarów roślinności, wspieranymi sztuczną inteligencją.

Oprócz wyżej wymienionych działań zwiększy się również flota gaśnicza rescEU – zamówionych zostanie 12 samolotów gaśniczych i 5 śmigłowców. Samoloty będą obsługiwane przez ratowników z 6 państw UE: Portugalii, Hiszpanii, Francji, Włoch, Chorwacji i Grecji. Pięć śmigłowców będzie startowało z Czech, Słowacji i Rumunii. Pierwszy z nich, dostarczony do Rumunii w styczniu 2026 r., będzie gotowy do działania już w najbliższym, tegorocznym sezonie pożarowym.

W ramach bieżących przeciwdziałań rosnącemu zagrożeniu pożarowemu Komisja Europejska pracuje nad utworzeniem na Cyprze europejskiego ośrodka zwalczania pożarów. Posłuży on jako regionalne centrum szkoleń, ćwiczeń i gotowości sezonowej. Będzie pełnił podwójną funkcję: z jednej strony operacyjną – reagowanie na pożary roślinności, a z drugiej – profilaktyczno-szkoleniową.