Nowa mapa mokradeł Europy. Polska wśród państw o największej presji

Nowe badanie, którego wyniki opublikowano w Nature, pokazuje europejskie mokradła z dokładnością, której brakowało wcześniejszym zestawieniom. Mapa o rozdzielczości 10 m obrazuje skalę rozdrobnienia, wskazuje obszary pod presją antropogeniczną i pozwala lepiej oszacować zasoby węgla glebowego. Wysnuty na jej podstawie wniosek jest szczególnie istotny dla Polski, gdyż udział terenów objętych presją w naszym kraju należy do najwyższych w Europie.

Mapa o rozdzielczości 10 m zmienia obraz europejskich mokradeł

Zespół kierowany przez Uniwersytet Kopenhaski wykorzystał ponad 470 tys. zobrazowań Sentinel-1 i Sentinel-2 z lat 2017–2019, dane CORINE Land Cover oraz uczenie maszynowe. W efekcie powstała mapa o rozdzielczości 10 m dla 38 państw Europy. Analiza objęła bagna śródlądowe, torfowiska, bagna słone (solniska), saliny, osuchy oraz wrzosowiska i zakrzaczenia. Łączną powierzchnię tych klas oszacowano na 413,5 tys. km². Nie jest to bilans wszystkich europejskich mokradeł. Poza zakresem znalazły się m.in. mokradła leśne i silnie odwodnione torfowiska użytkowane rolniczo, a klasa wrzosowisk i zakrzaczeń zawiera również siedliska niemokradłowe. Od 27 do 33 proc. zmapowanej powierzchni przypada na płaty mniejsze niż 25 ha, a 7–11 proc. – na płaty poniżej 1 ha. Skala rozdrobnienia jest więc większa niż wynikało z wcześniejszych map o niższej rozdzielczości.

Torfowiska dominują w bilansie węgla

Torfowiska zajmują około 2,1 proc. badanego obszaru, ale skupiają średnio 53 proc. oszacowanego zasobu węgla w analizowanych klasach. Potencjalną utratę związaną z presją użytkowania gruntów autorzy określili na 0,8–4,9 mld t ekwiwalentu CO₂. Nie jest to roczna emisja, ale modelowana różnica między potencjalnym zasobem w warunkach niezaburzonych a zasobem skorygowanym o warunki z 2018 r.

Autorzy publikacji największą gęstość zasobów węgla w Polsce przypisali bagnom śródlądowym. Na Nizinie Środkowoeuropejskiej do tej klasy zaliczono również wiele torfowisk niskich. Oznacza to, iż znaczenie poszczególnych typów mokradeł dla ochrony zasobów węgla różni się między regionami.

70,9 proc. zmapowanej powierzchni Polski jest pod presją

Presję antropogeniczną określono na podstawie przestrzennego związku mokradeł z terenami rolniczymi i miejskimi. Obszary nakładające się na takie tereny wskazano jako podlegające największej presji, a położone w odległości do 150 m – presji pośredniej. W skali Europy dotyczyło to 20,4 proc. zmapowanej powierzchni.

W Polsce odsetek ten wyniósł 70,9 proc. Wyższe wartości stwierdzono tylko w Bułgarii, Serbii i na Węgrzech. Nie oznacza to, iż 70,9 proc. polskich mokradeł jest zdegradowanych. Wskaźnik opisuje ich przestrzenny związek z terenami rolniczymi i miejskimi, a nie stan ekologiczny potwierdzony badaniami terenowymi. Wynik wskazuje jednak, iż właśnie te obszary wymagają dokładniejszej analizy.

O priorytetach renaturyzacji nie zdecyduje sama mapa

Mapa nie odpowiada na pytanie, gdzie renaturyzacja przyniesie największy efekt retencyjny. O tym decydują warunki hydrologiczne konkretnego obiektu i zlewni, tj. sposób zasilania, odpływ, poziom i zmienność wód gruntowych oraz stopień przekształcenia systemu odwadniającego.

Odrębne badanie, opisane w Nature Water, wskazuje, iż mokradła w europejskich zlewniach usuwają 1092 ą95 tys. t azotu rocznie. Bez tego ładunek tego pierwiastka trafiający rzekami do mórz mógłby być o ok. 25 proc. wyższy.

Rozporządzenie (UE) 2024/1991 wymaga, aby krajowe plany odbudowy zasobów przyrodniczych zawierały m.in. kwantyfikację obszarów, które mają zostać zrenaturyzowane, na podstawie prac przygotowawczych i orientacyjnych map potencjalnych obszarów do odbudowy. Państwa członkowskie mają przedłożyć Komisji Europejskiej projekty planów do 1 września 2026 r. Nowa mapa może być jednym z narzędzi wykorzystywanych do wskazywania obszarów do dalszej analizy, ale wybór miejsca i sposobu renaturyzacji wymaga już oceny stanu siedliska i ekosystemów od wód zależnych.

zdj. główne: jdblack/Pixabay

Źródła:

Kovács G.M. i in., Highly fragmented European wetlands with uneven restoration needs, „Nature”, 15 lipca 2026 r.

University of Copenhagen, New study pinpoints Europe’s most critical wetlands for climate action, 15 lipca 2026 r.

Bertassello L.E. i in., The important role of wetland conservation and restoration in nitrogen removal across European river basins, „Nature Water”, 2025.