3 godzin temu
Skandynawska legenda o Krakenie, olbrzymim potworze morskim, wyposażonym w mordercze odnóża, może być bliższa prawdzie niż ktokolwiek przypuszczał. Japońscy naukowcy sugerują, iż przed 100 mln lat oceanem rządziły gigantyczne ośmiornice. Według najnowszych badań mogły być one największymi podwodnymi drapieżnikami późnego okresu kredowego.
Szczęki w rozmiarze XXL
Problem z ośmiornicami polega na tym, iż jako mięczaki należą do bezkręgowców, a ich szczątki łatwo się rozkładają, nie pozostawiając pod sobie wielu skamieniałości. Szczęki to jedyne elementy, które mają szansę zachować się w relatywnie dobrym stanie przez tysiące lub miliony lat.
Już przed dekadą w Japonii i na kanadyjskiej wyspie Vancouver paleontologom udało się odnaleźć 15 gigantycznych par szczęk należących do ośmiornic żyjących w okresie kredy (145–66 mln temu). Niedawno do tej imponującej kolekcji dołączyły kolejne skamieniałości – 12 par szczęk znalezionych w skałach osadowych sprzed 72–100 mln lat. Autorzy badania opublikowanego 23 kwietnia br. w czasopiśmie Science dokonali wnikliwej analizy zgromadzonego materiału, wykorzystując modele AI oraz specjalne metody tomografii 3D. Wyniki okazały się sporym zaskoczeniem.
Ośmiornice w roli drapieżników szczytowych
Do tej pory uważano, iż na szczycie łańcucha pokarmowego w okresie kredy stały kręgowce – tyranozaury i triceratopsy na lądzie, a gady morskie i rekiny w głębi oceanów. Wyniki pracy japońskiego zespołu pod kierownictwem paleontologów z Uniwersytetu w Hokkaido sugerują coś innego: do największych oceanicznych drapieżników przed 100 mln lat należały gigantyczne ośmiornice, które liczyły sobie od 7 do choćby 19 m.
Ograniczona liczba skamieniałości utrudnia precyzyjne określenie ekologicznej funkcji późnokredowych ośmiornic, ale zdaniem autorów badania jest wielce prawdopodobne, iż polowały one na największe spośród morskich gadów, w tym plezjozaury i wężowate mozozaury. Za tym faktem przemawia duży stopień zużyciaanalizowanych szczęk, odpowiadający efektom gryzienia ofiar o twardszej strukturze ciała.
Wszystko wskazuje na to, iż dawne ośmiornice były mięsożercami ochoczo kruszącymi w swych otworach gębowych kości oraz pancerze. Co ciekawe, ślady zużycia wskazują na preferowanie jednej strony szczęki. To, jak twierdzą naukowcy, sugeruje, iż prehistoryczne krakeny były zdolne do złożonego zachowania, świadczącego o zaawansowanej inteligencji.
Polecamy również: Nowy gatunek gada morskiego sprzed milionów lat odkryty w Niemczech
Fascynująca ewolucja ośmiornic
Japońscy badacze zidentyfikowali w ramach analizowanych skamieniałości dwa nowe gatunki prehistorycznych głowonogów: Nanaimoteuthis jeletzkyi oraz Nanaimoteuthis haggarti. Te drugie były najprawdopodobniej największymi bezkręgowcami znanymi nauce. Długie, silne macki służyły im do chwytania ofiary, którą następnie atakowały swym olbrzymim dziobem.
Odkrycie jest bardzo istotne z punktu widzenia ewolucji życia morskiego. Wygląda na to, iż w ekosystemach zdominowanych przez kręgowce przez 400 mln lat miały możliwość rozwinąć się wysoce inteligentne ośmiornice o gigantycznych rozmiarach. Wyniki naszego badania pokazują, iż potężne szczęki oraz utrata powierzchownych struktur szkieletowych – cechy wspólne dla ośmiornic i kręgowców morskich – były najważniejsze dla osiągnięcia dużych rozmiarów i wysokiej inteligencji u morskich drapieżników – mówi prof. Yasuhiro Iba z Uniwersytetu w Hokkaido.
Współczesne ośmiornice, mimo iż o wiele mniejsze niż ich przodkowie z okresu późnej kredy, charakteryzują się najwyższym spośród bezkręgowców stosunkiem masy mózgu do masy całego ciała. Dodatkowo 2/3 spośród ich 500 mln neuronów znajduje się w odnóżach. W rezultacie są to stworzenia zaskakująco inteligentne (o intelekcie porównywalnym z możliwościami trzyletniego dziecka), zdolne do świadomego operowania narzędziami oraz rozwiązywania zagadek typu puzzle czy wydostawanie się z labiryntu.
Może cię zaciekawić: Największa ośmiornica świata – olbrzym z Pacyfiku
Pisząc artykuł, korzystałam z:
Shin Ikegami et al., Earliest octopuses were giant top predators in Cretaceous oceans. Science 392,406-410(2026). DOI:10.1126/science.aea6285
.webp)
