Rewizja elastyczności ram polityki klimatycznej UE po 2030 r.

Zdjęcie: cele klimatyczne

Dyrekcja Generalna ds. Działań w dziedzinie Klimatu (DG CLIMA) Komisji Europejskiej zachęca do udziału w trwających do 4 maja 2026 r. konsultacjach w ramach inicjatywy ustawodawczej dotyczącej oceny skutków rozporządzenia w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego oraz sposobów i zmian użytkowania gruntów oraz leśnictwa. W ramach inicjatywy przeanalizowane zostanie to, jak krajowe cele klimatyczne mogą zachęcać do działań i umożliwić osiągnięcie celu klimatycznego Unii Europejskiej na 2040 r., w tym do wykorzystania elastyczności i unijnych środków wspomagających.

Inicjatywa ta jest powiązana z dwiema innymi, to jest oceną wykorzystania międzynarodowych jednostek emisji dwutlenku węgla w ramach polityki klimatycznej na 2040 r. oraz przeglądem rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną.

Tło ogólne, czyli unijne cele klimatyczne

Europejskie prawo o klimacie, czyli rozporządzenie (UE) 2021/1119 z dnia 30 czerwca 2021 r., zobowiązuje Unię Europejską do ustalenia pośredniego celu klimatycznego na 2040 r. oraz osiągnięcia neutralności klimatycznej w perspektywie 2050 r.

Pod koniec 2025 r. ustalono wiążący cel klimatyczny na 2040 r. Zakłada on redukcję emisji gazów cieplarnianych netto o 90 proc. w porównaniu z poziomami z 1990 r. Konsekwencją wprowadzenia pod koniec 2025 r. ww. celu jest potrzeba:

• przyjęcia ewentualnego okresu pilotażowego na lata 2031–2035 w celu utworzenia międzynarodowego rynku jednostek emisji o wysokiej jakości i integralności,
• przeglądu krajowych celów i elastyczności w ramach polityki klimatycznej UE.

Aby zrealizować powyższe cele, DG CLIMA zleciła m.in.:

• badanie oceniające rozporządzenie w sprawie użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa (LULUCF);
• analizę rozporządzenia w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego;
• ocenę jakościową skutków szeregu możliwych wariantów strategicznych dla krajowych celów klimatycznych na okres po 2030 r.;
• ocenę różnych instrumentów rynkowych służących stworzeniu popytu na pochłanianie dwutlenku węgla, wprowadzonych zgodnie z rozporządzeniem w sprawie pochłaniania dwutlenku węgla i technik węglochłonnych (CRCF).

Zmiana klimatu i neutralność klimatyczna

Państwa UE są prawnie zobowiązane do walki ze zmianą klimatu. Do 2050 r. muszą przejść na neutralną dla klimatu gospodarkę o zerowej emisji gazów cieplarnianych netto.

Z uwagi na pogłębiający się kryzys klimatyczny, coraz bardziej odczuwalne skutki ekstremalnych zdarzeń pogodowych oraz traktując zmianę klimatu jako problem transgraniczny, KE podejmuje działania na poziomie unijnym.

Pierwszy cel klimatyczny został uzgodniony w 2008 r. – redukcja emisji o 20 proc. do 2020 r. w porównaniu z poziomem z 1990 r. W 2014 r. UE uzgodniła, iż do 2030 r. ograniczy emisje o 40 proc. Następnie w 2023 r. UE zwiększyła swoje ambicje w tej perspektywie: europejskie prawo o klimacie zobowiązało prawnie państwa UE, aby ograniczyły emisje o co najmniej 55 proc. W marcu 2026 r., w wyniku porozumienia z Parlamentem Europejskim, Rada przyjęła zmienione europejskie prawo o klimacie (jako rozporządzenie ma bezpośrednie zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich). Wprowadziła wiążący pośredni cel klimatyczny na 2040 r., zakładający redukcję emisji gazów cieplarnianych netto o 90 proc. w porównaniu z poziomem z 1990 r.

Jak osiągnąć cele klimatyczne na 2030 r.? Potrzeba choćby 6,8 bln dolarów

Cel rewizji i warianty strategiczne

Celem inicjatywy, w ramach której realizowane są w tej chwili konsultacje, jest przegląd ram polityki klimatycznej UE umożliwiający podjęcie dodatkowych inwestycji krajowych i wdrażanie polityk niezbędnych do spełnienia wstępnie uzgodnionego unijnego celu klimatycznego na rok 2040 oraz osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050.

W procesie rewizji oceniona zostanie rola krajowych celów klimatycznych na okres po roku 2030, w tym ich zakres, podział, zarządzanie oraz sposób, w jaki uzupełnią one istniejące instrumenty rynkowe (np. unijne systemy handlu uprawnieniami do emisji i instrumenty regulacyjne UE). Ponadto przeanalizowana zostanie potrzeba opracowania ram dotyczących energii ze źródeł odnawialnych i efektywności energetycznej na okres po 2030 r. Zakłada się również ocenę:

• większej elastyczności w sektorach i instrumentach oraz pomiędzy nimi;
• realistyczny udział pochłaniania dwutlenku węgla w redukcję emisji oraz szczególne cechy sektora LULUCF, w tym odporność i ochronę przyrody;
• potrzeby włączenia redukcji emisji pochodzących z hodowli zwierząt gospodarskich do zakresu rozporządzenia w sprawie pochłaniania dwutlenku węgla i technik węglochłonnych.

W ramach inicjatywy Komisja Europejska rozważy gospodarcze, społeczne i środowiskowe skutki różnych wariantów celów krajowych na 2040 r. oraz stopień, w jakim uzupełniają one odpowiednie cele i środki UE, a także powiązane unijne środki wspomagające, w tym dobrowolne podejścia rynkowe dotyczące łańcuchów dostaw w rolnictwie i leśnictwie, zgodne z rozporządzeniem w sprawie pochłaniania dwutlenku węgla i technik węglochłonnych.

W ramach inicjatywy zostanie zaproponowany długoterminowy budżet UE na lata 2028–2034 oraz oszacowane, w jaki sposób krajowe cele klimatyczne mogą zachęcać do podejmowania wydatków publicznych na poziomie krajowym.

Planowane efekty i skutki rewizji

Przewiduje się, iż podjęta inicjatywa m.in.:

• wesprze unijne działania w dziedzinie klimatu;
• przyniesie korzyści dla środowiska;
• oceni, jak polityki krajowe w sektorach objętych celami mogą zostać powiązane z wysiłkami na rzecz tworzenia lub rozwoju infrastruktury, w szczególności sieci energetycznych, wodorowych i sieci CO₂ oraz wpływać na praktyki użytkowania gruntów.

Planowanymi skutkami, poza zwiększeniem inwestycji w dekarbonizację gospodarki, będzie bardziej skoordynowane i spójne planowanie przestrzenne, oparte na integracji rozwiązań bazujących na zasobach przyrody, które zapewniają korzyści klimatowi i różnorodności biologicznej, jak również ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, powodujące mniejsze zanieczyszczenie powietrza, mniejsze zagęszczenie ruchu w miastach, powstawanie energooszczędnych budynków oraz bardziej ekologicznych miast.

Ocena skutków

W ramach przygotowania tej inicjatywy przeprowadzona zostanie ocena skutków jej wdrożenia. Będzie ona opierać się na doświadczeniach zdobytych podczas wdrażania rozporządzenia w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego i rozporządzenia LULUCF, w tym na jego ocenie, oraz wdrażania rozporządzenia w sprawie pochłaniania dwutlenku węgla i technik węglochłonnych.

W ramach oceny przeanalizowane zostaną skutki społeczne i sposoby zachęcające do stosowania działań wspierających społeczeństwo, w tym gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji. Ponadto zbadane zostaną synergie ze społecznym funduszem klimatycznym.

Proces oceny skutków ma się rozpocząć w I kwartale 2026 r.

Zakłada się, iż budżet UE będzie wspierać sprawiedliwą transformację umożliwiającą osiągnięcie celów UE na lata 2040 i 2050.

Konsultacje

Dyrekcja Generalna ds. Działań w dziedzinie Klimatu zachęca wszystkich zainteresowanych do udziału w konsultacjach, które przyczynić się mają do zwiększenia przejrzystości i rozliczalności procesu oceny skutków.

Zadaniem konsultacji jest ocena tego, w jaki sposób krajowe cele i wysiłki, wraz ze zwiększoną elastycznością i unijnymi środkami wspomagającymi, mogą przyczyniać się do osiągnięcia wymaganych poziomów redukcji i pochłaniania emisji gazów cieplarnianych, prowadzących do osiągnięcia celu klimatycznego UE na 2040 r.

Do udziału w konsultacjach publicznych KE zachęca rządy krajowe, regionalne i lokalne, instytucje finansowe, przemysł, organizacje gospodarcze, związki zawodowe, konsumentów i stowarzyszenia pracownicze, organizacje pozarządowe i środowiska akademickie.

Zakończenie prac nad inicjatywą planowane jest na IV kwartał 2026 r.

zdj. główne: Vinu T/Unsplash