Jak wskazano w uzasadnieniu do wniosku, referendum ma na celu „umożliwienie obywatelom zajęcie stanowiska w sprawach problemowych o istotnym znaczeniu dla państwa i niezwykle ważnych ze społecznego i gospodarczego punktu widzenia”. Pytanie sformułowane zostało w następujący sposób: „Czy jest Pan/Pani za realizacją unijnej polityki klimatycznej, która doprowadziła do wzrostu kosztów życia obywateli, cen energii i prowadzenia działalności gospodarczej i rolniczej?”.
– Wbrew argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu wniosku referendalnego, proponowane pytanie nie stwarza warunków do swobodnego zajęcia stanowiska ani samodzielnej oceny wpływu unijnej polityki klimatycznej na krajową gospodarkę. Zamiast otwierać przestrzeń do merytorycznej debaty o kierunku zmian związanych z transformacją energetyczną, będącą procesem długofalowym, wymagającym stabilności i szerokiego poparcia społecznego, jego konstrukcja może pogłębiać istniejące podziały. Pytanie od początku ujmuje politykę klimatyczną UE w negatywnym kontekście, ograniczając pole do rzeczowej dyskusji i sugerując oczekiwaną odpowiedź jeszcze przed oddaniem głosu przez obywateli – mówi Paulina Grądzik, zastępczyni dyrektora departamentu energii i GOZ Konfederacji Lewiatan.
– Powyższe zastrzeżenia nie oznaczają jednak, iż kierunek i tempo rozwoju polityki klimatycznej powinny pozostawać poza publiczną debatą. Wręcz przeciwnie – transformacja energetyczna oraz jej wpływ na obywateli to jeden z kluczowych tematów zarówno gospodarczych, jak i społecznych. Unijnej polityki klimatycznej nie należy jednak przedstawiać jako mającej wyłącznie negatywne skutki ekonomiczne. Transformacja energetyczna wiąże się bowiem również z istotnym potencjałem rozwojowym. Technologie wspierające dekarbonizację, w tym odnawialne źródła energii, należą dziś do najszybciej rozwijających się sektorów gospodarki. To właśnie wokół nich powstają nowe miejsca pracy i budowane są przewagi konkurencyjne państw regionu. W przypadku Polski szczególnego znaczenia nabiera dywersyfikacja źródeł energii oraz wzmacnianie niezależności energetycznej, które w dłuższej perspektywie mogą stać się jednym z filarów stabilnego rozwoju gospodarczego – dodaje Paulina Grądzik.
W uzasadnieniu do wniosku referendalnego zwrócono szczególną uwagę na 13 aktów prawnych Unii Europejskiej, wśród których znalazły się regulacje dotyczące promowania energii ze źródeł odnawialnych (RED III), efektywności energetycznej (EED) czy systemu handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych (EU ETS), które zgodnie z treścią uzasadnienia „generują wymierne, rosnące koszty ponoszone bezpośrednio przez obywateli, przedsiębiorców i budżet państwa”. Mając na uwadze trwające procesy transformacyjne, potencjał wynikający z ich prowadzenia dla biznesu oraz strategiczne znaczenie energetyki dla gospodarki i bezpieczeństwa państwa, wymienione w uzasadnieniu akty prawne mają szczególne znaczenie dla powodzenia transformacji energetycznej, w tym uniezależnienia się od paliw kopalnych.
Przykładem takiego aktu jest m.in. dyrektywa o promowaniu energii ze źródeł odnawialnych (RED III), która ma przede wszystkim na celu przyspieszenie rozwoju OZE i wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego państw członkowskich. W Polsce aktualnie realizowane są prace nad jej wdrożeniem, koncentrujące się wokół dwóch procedowanych projektów ustaw implementujących tę dyrektywę. Skutkiem jej wdrożenia będzie umożliwienie rozwoju nowych sektorów gospodarki, tworzenie nowych miejsc pracy w obszarze zielonych technologii. Przepisy upraszczające procedury administracyjne czy wspierające rozwój energetyki rozproszonej dadzą impuls modernizacyjny nie tylko dla w sektora energetycznego, ale i całej gospodarki.
– Debata na temat kierunku i kosztów transformacji energetycznej jest potrzebna i powinna obejmować zarówno wyzwania związane z wdrażaniem polityki klimatycznej, jak i potencjalne korzyści gospodarcze wynikające z procesu transformacji. Referendum dotyczące kwestii o strategicznym znaczeniu dla państwa powinno przede wszystkim stwarzać warunki do merytorycznej i wyważonej debaty publicznej – podkreśla Paulina Grądzik.
Konfederacja Lewiatan
