Pierwsi Polacy w Ameryce

Historia Stanów Zjednoczonych najczęściej zaczyna się od angielskich kolonistów i osady Jamestown. Rzadziej wspomina się, iż już na samym początku tej historii pojawili się także Polacy – i odegrali rolę znacznie większą, niż sugeruje większość podręczników.

1608 – Polacy w pierwszej angielskiej kolonii
Pierwsi Polacy przybyli do Ameryki już w 1608 roku, zaledwie rok po założeniu Jamestown. Dopłynęli statkiem Mary and Margaret jako część drugiej fali osadników. Nie byli przypadkowymi migrantami. Zostali sprowadzeni przez Virginia Company jako wysoko wykwalifikowani rzemieślnicy. Ich specjalizacje były najważniejsze dla przetrwania kolonii: produkcja szkła, wytwarzanie smoły, potażu i dziegciu oraz obróbka drewna i surowców. To właśnie dzięki nim w Jamestown powstały pierwsze zakłady produkcyjne, a kolonia zaczęła wytwarzać towary eksportowane do Europy. W praktyce oznaczało to jedno: Polacy pomogli przekształcić osadę z eksperymentu przetrwania w funkcjonującą gospodarkę.

Elita fachowców, nie „zwykli osadnicy”
Źródła historyczne wskazują, iż wśród pierwszych przybyszy było zaledwie kilku Polaków (najprawdopodobniej około czterech w pierwszej grupie), ale ich znaczenie było nieproporcjonalnie duże. Byli ekspertami w dziedzinach, których Anglicy nie opanowali. W Europie – zwłaszcza w Polsce i Prusach – produkcja smoły, potażu czy szkła była rozwinięta na wysokim poziomie i właśnie tę wiedzę przeniesiono do Nowego Świata. To pokazuje istotny fakt: początki Ameryki od samego początku opierały się na międzynarodowym know-how.

1619 – pierwszy strajk w historii Ameryki
Jednym z najlepiej udokumentowanych wydarzeń związanych z Polakami w Jamestown jest rok 1619 – najważniejszy dla historii USA. Wtedy odbyło się pierwsze zgromadzenie przedstawicielskie w kolonii (początek amerykańskiej demokracji). Problem polegał na tym, iż prawa wyborcze przysługiwały tylko Anglikom. Polacy zostali z nich wykluczeni. W odpowiedzi odmówili pracy, zorganizowali protest i zażądali równych praw. To wydarzenie uznawane jest za pierwszy strajk pracowniczy w historii Ameryki. W efekcie władze kolonii ustąpiły i przyznały Polakom prawa wyborcze. To jeden z pierwszych przykładów walki o prawa obywatelskie w historii USA.

Polacy przed „Mayflower”
Warto podkreślić jeden najważniejszy fakt: Polacy byli w Ameryce 12 lat przed przybyciem słynnych Pielgrzymów na statku Mayflower (1620). To całkowicie zmienia perspektywę – pokazuje, iż historia USA od początku była historią imigrantów, nie tylko Anglików. Historia pierwszych Polaków w Ameryce jest dobrze udokumentowana, ale ma też swoje ograniczenia.

Dlaczego ta historia jest ważna?
Obecność Polaków w Jamestown to nie tylko ciekawostka. To istotny fragment historii pokazujący, iż Ameryka od początku była tworzona przez różne narody, imigranci mieli realny wpływ na jej rozwój, a walka o prawa obywatelskie zaczęła się bardzo wcześnie. Polacy nie byli jedynie biernymi uczestnikami tej historii. Byli jej aktywnymi współtwórcami – ekonomicznie, społecznie i politycznie.

Historia pierwszych Polaków w Ameryce jest krótka, ale niezwykle znacząca. Od kilku rzemieślników w Jamestown po milionową Polonię – to droga, która zaczęła się już w 1608 roku.
MK