4 tygodni temu
Ministerstwo Cyfryzacji zakończyło konsultacje założeń konkursu na wdrożenie systemu open source w jednostkach samorządu terytorialnego (działanie FERC 2.4). Fundacja Instrat złożyła swoje propozycje. Poniżej najważniejsze z nich.
Gorąco popieramy planowane przez Ministerstwo Cyfryzacji przeprowadzenie programu finansującego pilotażowe wdrożenia systemu biurowego FOSS w administracji publicznej. Nasze rekomendacje zmierzają do tego, by zwiększyć prawdopodobieństwo, iż cały program doprowadzi do realizacji zakładanych celów.
Rozumiemy, iż celem pilotażu jest zbudowanie wiedzy i doświadczenia oraz zainicjowanie ekosystemu, które umożliwią dalsze wdrożenia systemu FOSS w administracji publicznej po zakończeniu pilotaży. Dlatego akcentujemy potrzeby przyjęcia w konkursie takich zasad, które:
- Umożliwią podmiotom realizującym projekty poszukiwanie optymalnych, dopasowanych do sytuacji rozwiązań.
- Zapewnią, iż wiedza zebrana w toku realizacji projektu będzie szeroko dostępna także po zakończeniu programu.
Czym jest FOSS?
FOSS to skrót od Free and Open Source Software — systemu wolnego i otwartego. „Wolne” nie odnosi się tu do ceny, ale do swobód użytkownika: prawa do używania, analizowania, modyfikowania i rozpowszechniania oprogramowania. „Otwarte” oznacza, iż kod źródłowy jest publicznie dostępny.
Cztery zasady, które zdecydują o sukcesie lub porażce pilotażu
1. Agnostycyzm technologiczny
FOSS to nie jeden produkt — to ekosystem rozwiązań, z których każde ma inne zalety i sprawdza się w innych warunkach. Może się okazać, iż o ile duży urząd miejski pozwoli sobie na koszty i obciążenia wynikające z administrowania własnymi fizycznymi serwerami, to małe gminy wiejskie mogą potrzebować rozwiązań chmurowych utrzymywanych w centrach danych przez zewnętrznych dostawców. Zawężenie dopuszczalnych opcji technicznych na etapie projektowania konkursu (np. tylko do rozwiązań on-prem) będzie oznaczało, iż pilotaż dostarczy wiedzy o skuteczności wdrożeń tylko części rozwiązań, a nie o całym krajobrazie możliwości.
Warto też zauważyć, iż wymóg wdrożenia wyłącznie na lokalnych serwerach — jeżeli miałby dotyczyć tylko systemu open source — stawiałby je w gorszej pozycji niż oprogramowanie własnościowe, które od lat działa w chmurze bez żadnych takich ograniczeń.
2. Wymiana informacji i ewaluacja pilotażu
Pilotaże realizowane w izolacji nie zbudują ekosystemu. Podmioty uczestniczące w programie powinny być zobowiązane do bieżącego dzielenia się postępami i trudnościami — nie mogą traktować zdobytej wiedzy jako przewagi konkurencyjnej. Rekomendujemy, by Ministerstwo powierzyło koordynację tej wymiany niezależnemu podmiotowi zewnętrznemu, który zbierze wnioski ze wszystkich projektów i przygotuje je do powszechnego udostępnienia.
3. Otwarte materiały szkoleniowe
Szkolenie pracowników to warunek konieczny trwałości każdego wdrożenia. Ale równie ważne jest, żeby materiały szkoleniowe wytworzone w ramach pilotażu nie trafiły do szuflady, ale były dostępne dla wszystkich samorządów i firm, które będą chciały realizować kolejne wdrożenia FOSS. Otwarte licencje to prosty mechanizm, który sprawia, iż publiczne pieniądze pracują więcej niż raz.
4. Replikowalność jako warunek projektowania
Każdy projekt powinien dokumentować nie tylko to, co zostało wdrożone, ale też jak: jak wybrano rozwiązanie, jakie napotkano problemy, ile to kosztowało i czego wymagało pod względem organizacyjnym. Dopiero taka szeroka dokumentacja pozwala innym samorządom oraz organizacjom odpowiadającym za techniczną stronę wdrożeń naprawdę skorzystać z cudzego doświadczenia.
Jaka definicja open source?
Ministerstwo zapytało w konsultacjach o adekwatną definicję open source na potrzeby konkursu. Instrat wskazuje na najważniejsze rozróżnienie między licencjami copyleft (które gwarantują trwałość otwartości kodu) a licencjami permisywnymi (które dopuszczają komercjalizację bez publikowania zmian). Oba typy są uznawane przez Open Source Initiative — jej lista zatwierdzonych licencji może służyć jako obiektywne kryterium formalne.
Ważniejsze od samej licencji, jaką objęte jest oprogramowanie, jest to, czy oprogramowanie jest dostępne publicznie w formie umożliwiającej wdrożenie w jednostkach różnej skali, i czy użytkownicy mogą swobodnie eksportować swoje dane do standardowych formatów i przenosić je pomiędzy dostawcami. To drugie kryterium bezpośrednio chroni samorządy przed nowym rodzajem uzależnienia od dostawcy — tym razem pod przykrywką open source.
Pełne stanowisko Fundacji Instrat złożone w konsultacjach publicznych jest dostępne poniżej.
