Wydobycie kopalin, takich jak piasek i żwir, a także wykonywanie odwiertów pod instalacje, m.in. gruntowe pompy ciepła, podlega w Polsce ścisłym regulacjom prawnym. Nieprzestrzeganie obowiązujących przepisów może skutkować wysokimi karami finansowymi.
Wydobycie na potrzeby własne – kiedy jest legalne?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami Prawa geologicznego i górniczego, osoby fizyczne mogą wydobywać piasek i żwir bez koncesji wyłącznie na potrzeby własne. Warunkiem jest spełnienie kilku kryteriów:
- wydobycie odbywa się na nieruchomości będącej własnością lub w użytkowaniu wieczystym danej osoby,
- nie są wykorzystywane materiały wybuchowe,
- roczna ilość wydobycia nie przekracza 10 mł,
- działalność nie narusza przeznaczenia nieruchomości.
Dodatkowo, konieczne jest zgłoszenie zamiaru wydobycia do adekwatnego Okręgowego Urzędu Górniczego z co najmniej 7-dniowym wyprzedzeniem.
Konsekwencje nielegalnego wydobycia
W przypadku niedopełnienia obowiązku zgłoszenia, przekroczenia dopuszczalnego limitu lub prowadzenia wydobycia niezgodnie z przepisami, nakładana jest tzw. opłata podwyższona. Jej wysokość ustalana jest jako czterdziestokrotność stawki eksploatacyjnej pomnożonej przez ilość wydobytej kopaliny.
W 2026 roku stawka eksploatacyjna dla piasku i żwiru wynosi 0,92 zł za tonę. Oznacza to, iż nielegalne wydobycie może generować znaczące koszty. Opłatę należy uiścić w ciągu 14 dni od momentu uprawomocnienia się decyzji administracyjnej.
Odwierty pod gruntowe pompy ciepła – obowiązki inwestora
Coraz większą popularnością cieszą się gruntowe pompy ciepła, które wymagają wykonania odwiertów. Również w tym zakresie obowiązują określone procedury:
- odwierty do 30 metrów głębokości co do zasady nie wymagają zgłoszenia (o ile nie są prowadzone na terenach górniczych),
- odwierty powyżej 30 metrów wymagają przygotowania projektu robót geologicznych przez uprawnionego specjalistę oraz jego zgłoszenia do starostwa powiatowego,
- odwierty przekraczające 100 metrów lub prowadzone na terenach górniczych wymagają dodatkowych zatwierdzeń, w tym planu ruchu zakładu.
Po zakończeniu prac inwestor zobowiązany jest do sporządzenia dokumentacji geologicznej w terminie do 6 miesięcy.
Wysokie kary za brak wymaganych formalności
Wykonywanie odwiertów bez zatwierdzonego projektu robót geologicznych może skutkować nałożeniem kary w wysokości choćby 40 000 zł za każdy kilometr kwadratowy terenu objętego taką działalnością.
Ochrona środowiska i przestrzeganie prawa
Przepisy regulujące wydobycie kopalin i prowadzenie robót geologicznych mają na celu nie tylko uporządkowanie działalności gospodarczej, ale przede wszystkim ochronę środowiska naturalnego oraz bezpieczeństwo ludzi i infrastruktury.
Organy nadzoru podkreślają, iż przestrzeganie obowiązujących regulacji pozwala uniknąć dotkliwych konsekwencji finansowych i przyczynia się do odpowiedzialnego korzystania z zasobów naturalnych.
