Zdjęcie: Pilchowice zapora konferencja

To niecodzienna sytuacja. Gmina Wleń ma wziąć leżące na stole pieniądze na trzeci wariant modernizacji zapory wodnej w Pilchowicach i będzie inwestorem. Dlaczego?

Zapora wodna w Pilchowicach, wybudowana w latach 1904–1912 na rzece Bóbr, od ponad wieku pozostaje jednym z najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych obiektów hydrotechnicznych w Polsce. W chwili oddania do użytku była najwyższą zaporą kamienną w Europie, a jej zadaniem była ochrona przeciwpowodziowa, retencjonowanie wód, produkcja energii elektrycznej oraz funkcja turystyczna.

Po ponad stu latach eksploatacji konieczne stało się przeprowadzenie kompleksowej modernizacji obiektu. Przygotowania do inwestycji trwały wiele lat, a dokumentacja techniczna liczyła ponad 2 GB danych, zaś sama umowa z wykonawcą miała 359 stron. Formalne rozpoczęcie prac nastąpiło 8 stycznia 2026 roku wraz z przejęciem placu budowy.

Modernizacja została podzielona na trzy zakresy. Podstawowy obejmuje remont przelewu powierzchniowego, mostu nad przelewem, korony i korpusu zapory, murów kaskady oraz niecki wypadowej. Przewidziano także wymianę zasuw, rurociągów, instalacji elektrycznych, sterowniczych i pomiarowych, montaż nowych napędów, modernizację drogi na koronie zapory, zabezpieczenie skarp oraz remont umocnień rzeki Bóbr poniżej obiektu.

Drugi zakres ma charakter alternatywny i zostanie zrealizowany jedynie w przypadku rezygnacji z wariantu rozszerzonego.

Największe znaczenie ma jednak trzeci wariant, realizowany w ramach Prawa Opcji. Zakłada on gruntowną przebudowę sztolni obiegowej poprzez zastąpienie trzech istniejących rurociągów dwoma przewodami o większej średnicy, przebudowę dna przelewu powierzchniowego oraz modernizację systemów sterowania urządzeniami hydrotechnicznymi. To właśnie ten etap oznacza największą ingerencję w konstrukcję zapory i ma najważniejsze znaczenie dla jej dalszego, bezpiecznego funkcjonowania przez kolejne dziesięciolecia.

Decyzja o realizacji tego trzeciego zakresu miała zostać podjęta do 30 czerwca 2026 roku, po ewentualnym pozyskaniu dodatkowych środków finansowych. Problem pojawił się, gdy wszyscy doszli do wniosku, iż rolą Taurona nie jest ochrona przeciwpowodziowa. Wówczas pojawiła się propozycja, by to Gmina Wleń wydzierżawiła od spółki część zapory, wzięła środki zewnętrzne, które leżały na stole i zrealizowała to zadania.

Jak wspomina Marek Dral radny Rady Miasta i Gminy Wleń, w maju 2026 roku Rada upoważniła burmistrza do zawarcia z TAURON Ekoenergia umowy użyczenia, której celem jest zapewnienie gminie ograniczonego tytułu prawnego do Przedmiotu Użyczenia na potrzeby ubiegania się o dotację celową, jej pozyskania i rozliczenia dla inwestycji przeciwpowodziowej dotyczącej Stopnia Wodnego, jako inwestycji w cudzy środek trwały. Efektem końcowym ma być poprawa bezpieczeństwa powodziowego.

Umowa obejmuje wyłącznie wybrane elementy obiektu, w tym część sztolni obiegowej z szybem zasuw, nieckę wypadową przelewu oraz zawory wylotowe upustów dennych. Dokument jednoznacznie wskazuje, iż gmina nie przejmuje obowiązków właściciela ani zarządcy zapory. Za eksploatację, utrzymanie, bezpieczeństwo techniczne oraz realizowaną w tej chwili modernizację przez cały czas w pełni odpowiada TAURON Ekoenergia. Gmina uzyskuje jedynie ograniczone prawo do korzystania z części obiektu w zakresie niezbędnym do przygotowania, realizacji i rozliczenia planowanej inwestycji przeciwpowodziowej.

I to Gmina Wleń ma wziąć leżące na stole pieniądze na realizację trzeciego zakresu modernizacji zapory wodnej w Pilchowicach i przeprowadzić to zadanie. Niemniej wcześniej Wleń musi mieć wkład własny. Nie ma natomiast mowy, by te środki poszły z budżetu gminy, dlatego do tego montażu finansowego dokłada się samorząd województwa.

Radni sejmiku, podczas lipcowej sesji, udzielili pomocy finansowej w formie dotacji celowej Gminie Wleń w wysokości 5.114.174 zł na zadanie pod nazwą „EW Pilchowice I Modernizacja Obiektów Zbiornika Wodnego” polegające na przebudowie sztolni obiegowej i upustu powierzchniowego.

„Pomoc finansowa przeznaczona zostanie na zabezpieczenie wkładu własnego Gminy Wleń do dotacji celowej z budżetu państwa na zadanie pod nazwą „EW Pilchowice I Modernizacja Obiektów Zbiornika Wodnego” – czytamy w podjętej przez sejmik uchwale z 9 lipca br.