Giną rafy, rybacy tracą pracę. Rajskie wyspy na krawędzi kryzysu

Jeśli zmiany klimatu będą postępować w obecnym tempie, w ciągu 50 lat może dojść do załamania niemal wszystkich płytkowodnych raf koralowych na świecie. Zagrożony jest nie tylko los Wielkiej Rafy Koralowej w Australii, ale także wielu innych raf, m.in. tych otaczających Malediwy. Przyjeżdżający tam turyści, w tym Polacy, mogą w przyszłości nie zobaczyć już tych niezwykłych ekosystemów.

To jednak nie tylko problem dla odwiedzających wyspy. Malediwy już teraz powoli przestają być rajem dla lokalnych społeczności utrzymujących się z rybołówstwa.

Szybko ocieplający się klimat stawia ogromne wyzwania przed życiem na naszej planecie. Zagrożone są już nie tylko ikoniczne niedźwiedzie polarne, którym grozi wyginięcie. Na liście ekosystemów zagrożonych załamaniem znajdują się również te, od których zależy byt znacznej części świata. Należą do nich właśnie rafy koralowe.

Coraz mniej czasu w ratowanie raf

Niemal wszystkie płytkowodne rafy koralowe na świecie, słynące z niezwykłej różnorodności kolorów i życia, zostały sklasyfikowane przez ekspertów oceniających ryzyko załamania ekosystemów jako krytycznie zagrożone. Główną przyczyną tej sytuacji jest stres cieplny związany z globalnym ociepleniem. Takie wnioski przedstawiła pod koniec października Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) w ramach Czerwonej Listy Ekosystemów.

To pierwsza globalna ocena ekosystemów płytkowodnych raf koralowych przeprowadzona przez tę organizację. Jej wyniki niestety nie napawają optymizmem.

Naukowcy podzielili rafy na 127 ekoregionów, uwzględniając ich położenie oraz występujące w nich unikalne gatunki. Ustalili, iż 96 proc. z nich jest krytycznie zagrożonych. jeżeli uwzględnić wyłącznie zmiany zaobserwowane w ciągu ostatnich 50 lat (oznaczone kryteriami A1, B, C1 i D1), zagrożonych jest 118 ekoregionów (93 proc.), a 30 (24 proc.) uznano już za krytycznie zagrożone. Wzrost tej liczby do 122 wynika z zastosowania kryterium C2. Odnosi się ono do prognozowanego stresu cieplnego w scenariuszu umiarkowanych emisji dwutlenku węgla określonym przez Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC). Prognoza obejmuje lata 2026–2075 i na chwilę obecną jest realnym scenariuszem.

Globalna Czerwona Lista Ekosystemów Raf Koralowych ocenia płytkowodne rafy koralowe na świecie. Oceną objęto 127 ekoregionów w ponad 80 krajach i terytoriach. Źródło: IUCN.

Jak to rozumieć?

Taka klasyfikacja oznacza, iż ekosystemom tym grozi wyjątkowo wysokie ryzyko załamania w ciągu najbliższych 50 lat. IUCN definiuje załamanie jako niemal całkowitą lub całkowitą utratę żywych koralowców twardych, w wyniku której rafy tracą zdolność do samodzielnego podtrzymywania swojego istnienia.

Według szacunków naukowców płytkowodne rafy koralowe stanowią siedlisko dla około 25 proc. gatunków morskich na pewnym etapie ich cyklu życia. Setki milionów osób jest zależnych od tych ekosystemów, ponieważ to one zapewniają im pożywienie w postaci ryb i chronią wybrzeża.

Naukowcy zaangażowani w badania podkreślili, iż rafy nie zostały jeszcze utracone. Przedstawione wnioski opierają się na przewidywanym w tej chwili przebiegu zmian klimatu, uwzględniającym globalne emisje gazów cieplarnianych, pochodzące przede wszystkim ze spalania ropy naftowej, gazu i węgla. jeżeli państwa podejmą większe działania na rzecz ograniczenia ocieplenia, sytuacja raf może się poprawić.

– Mamy niewielkie i coraz bardziej kurczące się okno możliwości, by zapobiec najgorszym skutkom, jeżeli gwałtownie podejmiemy działania – powiedział dla „The New York Times” Mishal Gudka, główny autor analizy, pracujący na Uniwersytecie w Melbourne.

Wyżywienie dla setek milionów ludzi

Koralowce rafotwórcze to niewielkie zwierzęta, które tworzą wapienne struktury i goszczą w swoich tkankach glony przeprowadzające fotosyntezę. Dostarczają one koralowcom większość składników odżywczych. Jednak w określonych warunkach stresowych, między innymi przy zbyt wysokiej temperaturze, koralowce pozbywają się glonów. Proces ten nazywa się bieleniem. jeżeli niekorzystne warunki utrzymują się zbyt długo, koralowce głodują i obumierają.

Bielenie w ostatnich latach mocno się nasiliło. Dzieje się tak w okresie, gdy globalna temperatura okresowo osiąga, a choćby przekracza poziom 1,5 st. C względem epoki przedindustrialnej. To nie tylko problem samych koralowców, ale także ludzi, którzy są od nich zależni. Według NOAA około 500 mln ludzi na świecie polega na rafach koralowych jako źródle żywności i utrzymania.

Rybacy z Malediwów łowią coraz mniej ryb

Przykładem są Malediwy. Jak informuje lokalna organizacja Maldives Resilient Reef (MRR), malediwscy rybacy mówią, iż połowy w ostatnich latach drastycznie spadły – choćby ponad dziesięciokrotnie. Według MRR rybacy muszą pokonywać coraz większe odległości w poszukiwaniu ryb przynętowych. To właśnie na nie polują tuńczyki. Są to drapieżne ryby, które nie są bezpośrednio zależne od raf, ale często polują na gatunki dorastające wśród koralowców.

Stada ptaków morskich, które niegdyś wskazywały łodziom drogę do ławic tuńczyków, niemal całkowicie zniknęły. Rafy, niegdyś tętniące życiem i przypominające podwodne ogrody, są dziś odbarwione i wybielone.

– Kto wie, dokąd się podziały. Moje dzieci widziały jeszcze morze takim, jakie było kiedyś. Ale moje wnuki i prawnuki – żadne z nich już tego nie zobaczyło – mówi Aishath Hassan, seniorka z wyspy Kulhudhuffushi.

– Chcieliśmy wysunąć na pierwszy plan głosy, doświadczenia i emocje społeczności rybackich. Uderzyło nas to, jak bardzo ich codzienne doświadczenia odzwierciedlają to, przed czym naukowcy ostrzegają nas od lat – powiedziała portalowi Maldives Independent Shaha Hashim, dyrektor wykonawcza MRR. – Te zmiany nie są już odległymi prognozami. Dzieją się teraz, wpływając na życie i źródła utrzymania naszych społeczności rybackich – dodaje.

Zagrożona turystyka

Rafy koralowe to nie tylko źródło pożywienia i bezpośrednich dochodów dla lokalnej społeczności. Są również jednym z najważniejszych zasobów turystycznych Malediwów. Głównym sektorem gospodarki tego kraju jest turystyka, która odpowiada za 28 proc. PKB i przynosi 60 proc. wpływów dewizowych.

Masowe bielenie tamtejszych raf może zniechęcić część turystów do odwiedzania tego kraju. Kondycja koralowców ma więc bezpośredni wpływ na atrakcyjność wysp, przychody hoteli i ośrodków wypoczynkowych, a także dochody lokalnych mieszkańców. Nurkowanie, pływanie z maską i rurką, obserwowanie żółwi morskich, rekinów rafowych oraz mant to jedne z głównych atrakcji przyciągających zagranicznych turystów.

– Zdrowe ekosystemy morskie i przybrzeżne leżą u podstaw rozwoju gospodarczego Malediwów, ponieważ dwa główne sektory – turystyka i rybołówstwo – są od nich uzależnione – powiedział Faris Hadad-Zervos, dyrektor regionalny Banku Światowego ds. Malediwów, Nepalu i Sri Lanki. – Zmniejszenie wpływu rozwoju wybrzeża na środowisko, walka z zanieczyszczeniem i wzmocnienie zarządzania zasobami naturalnymi są kluczem do stworzenia zrównoważonej gospodarki, która zapewnia miejsca pracy i dobrobyt – dodał.

Zdjęcie tytułowe: Dave Primov/Shutterstock