Emerycie po przekroczeniu 4828 zł. Nie dostaniesz ani grosza. Czternastka 2026 i jej ukryta pułapka

Miliony polskich emerytów czeka we wrześniu 2026 r. na dodatkowy przelew z ZUS. Czternasta emerytura po marcowej waloryzacji wynosi 1 978,49 zł brutto – ale tę pełną kwotę dostanie wyłącznie część seniorów. Kto przekroczył próg 2 900 zł brutto miesięcznie, traci każdą złotówkę nadwyżki z czternastki. Kto pobiera ponad 4 828,49 zł – nie dostanie absolutnie nic. A co gorsza, tysiące seniorów o tym nie wie.

Fot. Shutterstock / Warszawa w Pigułce

Skąd bierze się 1978,49 zł i dlaczego to nie jest kwota „na rękę”

Wysokość czternastej emerytury jest co roku równa kwocie minimalnego świadczenia emerytalnego. Po marcowej waloryzacji o 5,3 proc. minimalna emerytura wzrosła do 1 978,49 zł brutto. Automatycznie tyle samo wynosi tegoroczna czternastka w wariancie podstawowym.

Jednak brutto to nie przelew na konto. Od czternastki ZUS potrąca składkę zdrowotną (9 proc.) i zaliczkę na podatek dochodowy – tak samo jak od zwykłej emerytury. Maksymalna kwota na rękę wynosi ok. 1 800,43 zł netto – i trafia wyłącznie do seniorów z najniższymi świadczeniami. W zależności od indywidualnej sytuacji podatkowej czternastka netto mieści się w przedziale 1 563-1 801 zł.

Świadczenie wypłacane jest automatycznie, bez konieczności składania wniosku. Warunkiem jest posiadanie prawa do emerytury, renty, świadczenia przedemerytalnego lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego na dzień 31 sierpnia 2026 r. Rada Ministrów wyznaczyła wrzesień jako miesiąc wypłat. Kto pobiera świadczenie zawieszone z powodu dorabiania – musi złożyć wniosek samodzielnie.

Próg 2900 zł: złotówka za złotówkę w dół

Jeśli emerytura przekracza 2 900 zł brutto, czternastka jest pomniejszana dokładnie o kwotę przekroczenia. Mechanizm działa bezlitośnie i liniowo – każda złotówka ponad limit to złotówka mniej z czternastki. Dla zobrazowania skali pomniejszeń:

Senior z emeryturą 3 000 zł brutto przekracza próg o 100 zł – dostaje czternastkę w wysokości 1 878,49 zł brutto, czyli ok. 1 470 zł netto. Przy emeryturze 3 500 zł brutto przekroczenie wynosi 600 zł, a czternastka spada do ok. 1 378,49 zł brutto. Przy 4 000 zł brutto – czternastka to zaledwie 878,49 zł brutto, niecałe 700 zł na rękę. Przy emeryturze powyżej 4 828,49 zł brutto czternastka jest równa zero – ZUS nie przelewa nic. jeżeli z wyliczeń wyjdzie mniej niż 50 zł brutto – senior również nie otrzyma świadczenia.

Warto pamiętać, iż marcowa waloryzacja podbita o 5,3 proc. przesunęła emerytury wielu seniorów tuż ponad próg 2 900 zł. Osoby, które rok temu pobierały np. 2 760 zł i dostawały pełną czternastkę, po podwyżce do 2 904 zł mogą dostać o kilkadziesiąt złotych mniej. Paradoks waloryzacji: wyższa emerytura, niższy bonus.

Druk EPD-21: 400 zł więcej rocznie, ale nie dla wszystkich

Jest jeden legalny sposób na wyższy przelew z ZUS – złożenie druku EPD-21, czyli wniosku o zaniechanie pobierania zaliczki na podatek dochodowy. W praktyce oznacza to, iż ZUS nie odprowadziłby podatku z wypłaty trzynastki i czternastki z góry – senior zachowuje w kieszeni do ok. 400 zł rocznie więcej z obu dodatkowych świadczeń łącznie.

Haczyk jest jednak poważny. Rozwiązanie dotyczy wyłącznie emerytów, których łączny roczny dochód nie przekracza 30 000 zł – czyli średnio 2 500 zł miesięcznie. Seniorzy pracujący lub pobierający inne świadczenia, którzy te limity przekraczają, muszą liczyć się z tym, iż przy rocznym rozliczeniu PIT zamiast oszczędności czeka ich obowiązek dopłaty zaległego podatku wraz z odsetkami. ZUS i doradcy podatkowi wyraźnie przestrzegają: składaj EPD-21 wyłącznie po dokładnym przeliczeniu swoich dochodów rocznych.

Eksperci: system zniechęca do odkładania na emeryturę

Mechanizm „złotówka za złotówkę” od lat budzi krytykę ekonomistów. – Czternastka ma charakter demotywacyjny – otrzymywać ją będą osoby z niewysokimi emeryturami, które odprowadziły mało składek – ocenił dr Łukasz Wacławik, ekspert ds. zabezpieczenia społecznego z Akademii Górniczo-Hutniczej, cytowany przez „Fakt”. Seniorzy, którzy przez całe życie pracowali i płacili wyższe składki, są za to finansowo karani. System premiuje niskie świadczenia, bo to one dają prawo do pełnej czternastki.

Podobna logika działa przy trzynastej emeryturze – ta jest wypłacana bez limitu dochodowego, wszyscy dostają tyle samo. Różnica między trzynastką a czternastką jest celowa: trzynastka to wsparcie powszechne, czternastka – skierowana do seniorów w najtrudniejszej sytuacji finansowej.

Co to oznacza dla Ciebie? Sprawdź swój próg przed wrześniem

Jeśli twoja emerytura po marcowej waloryzacji zbliża się do 2 900 zł brutto lub już ją przekracza – sprawdź na decyzji ZUS dokładną kwotę i wylicz, ile czternastki ci przysługuje. Wzór jest prosty: odejmij od 1 978,49 zł kwotę przekroczenia ponad 2 900 zł. jeżeli twoje świadczenie przekracza 4 828,49 zł brutto, czternastka ci nie przysługuje w ogóle. jeżeli masz emeryturę poniżej 2 500 zł miesięcznie i nie pracujesz, rozważ złożenie EPD-21 w oddziale ZUS lub elektronicznie przez portal PUE ZUS – formularz pozwala zachować do 400 zł więcej z obu rocznych dodatków. Zrób to przed sierpniem, bo ZUS nalicza zaliczkę podatkową przy każdej wypłacie, a wsteczna korekta wymaga dodatkowych formalności przy rozliczeniu rocznym.