– Dobra szkoła to taka, w której uczniowie są w stanie w ciszy złapać oddech – mówiły uczennice Zespołu Szkół Ekonomicznych w Kielcach na posiedzeniu parlamentarnego zespołu Rodzice dla Klimatu. Jakość powietrza w szkołach bywa zła nie tylko z powodu smogu, ale także wskutek niewłaściwej wentylacji samych budynków. To zaś bezpośrednio wpływa na samopoczucie uczniów, ich zdolność do koncentracji i samą jakość nauczania.
Praktycznie każde dziecko w Polsce jest narażone na zanieczyszczenie powietrza, a 85 proc. doświadcza skutków fal upałów – wynika z szacunkowych danych UNICEF.
Agencja ONZ ds. ochrony praw dzieci już sześć lat temu na szczycie klimatycznym COP25 w Madrycie przedstawiła – wspólnie z prezydencją szczytu, Międzyrządową Deklarację w sprawie Dzieci, Młodzieży i Działań na rzecz Klimatu.
Kraje, które się pod nią podpisały – w tej chwili to już 78 państw – zobowiązały się m.in. do zwiększenia edukacji klimatycznej, ale również uwzględniania perspektywy najmłodszych, inwestując w adaptację do zmiany klimatu. Pod dokumentem podpisały się liczne państwa Unii Europejskiej, ale Polska wciąż tego nie zrobiła.
Po pierwsze hałas
A problemy ze środowiskiem w szkołach i wokół nich są poważne, o czym w Sejmie mówili sami uczniowie szkół z różnych części naszego kraju.
Przedstawiciele wszystkich szkół wskazywali hałas i brak cichych miejsc do odpoczynku jako jedne z największych problemów.
– Na korytarzach jest tak głośno, iż trudno normalnie rozmawiać. Do tego dochodzi hałas samochodów z ulicy – mówili uczniowie zespołu szkół nr 12 w Warszawie. Podkreślali, iż hałas utrudnia koncentrację, powoduje rozdrażnienie i pogarsza samopoczucie.
W poniedziałek 16 listopada odbyło się posiedzenie zespołów poselskich ds. Dzieci oraz „Rodzice dla Klimatu” pod hasłem „Męcząca przestrzeń czy Przestrzeń dla Rozwoju?”. W wydarzenie zaangażowała się m.in. Ambasada Danii.
Rodzice dla Klimatu/Facebook- Czytaj także: Autem pod same drzwi szkoły. Na przejściu uczniowie są niewidoczni
Duszne klasy szkodzą uczniom
Drugim poważnym problemem jest jakość powietrza wewnątrz klas. Wnioski uczniów mówiące, iż sale lekcyjne są duszne, a to utrudnia naukę – pokrywają się z danymi. Badania Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z 2018 roku pokazały, iż stężenie dwutlenku węgla w klasach wynosi przeciętnie 2500 ppm (części na milion), a czasowo dochodzi choćby do 4000 ppm. Tymczasem te stężenia na zewnątrz sięgają około 420 ppm.
Tak wysokie zawartości CO2 w powietrzu nie stanowią dla zdrowia takiego niebezpieczeństwa, jak np. pył zawieszony (główna składowa smogu). Jednak przy wartościach powyżej 1000 ppm w pomieszczeniu pojawiają się problemy z koncentracją, zmęczenie i senność czy bóle głowy. To oczywiście przeszkadza w nauce.
Elżbieta Lemańska-Błażowska, przedstawicielka Rodziców dla Klimatu, podkreślała, iż władze traktują jakość powietrza w szkołach po macoszemu. Ministerstwa pytane o tę kwestię odsyłają petentów do kolejnych resortów. A w Polsce nie istnieją choćby normy dla stężenia CO2 w szkołach.
- Czytaj także: Polskie szkoły pomijają jedną rzecz podczas remontów. Fatalny wpływ na uczniów
Szkoły są „termosami”?
“Tradycyjna” wentylacja grawitacyjna obecna w szkołach często nie zapewnia adekwatnej cyrkulacji w klasach, szczególnie przy dużej liczbie uczniów. Jak pokazują badania wykonane w szkołach w Krakowie, już jedna lekcja wystarczy, żeby poziom CO2 w klasie sięgnął 2500 ppm. Wietrzenie w czasie przerwy może obniżyć tę wartość o połowę, ale to wciąż nie oznacza spadku poniżej 1000 ppm. Do tego otwieranie okien na oścież jest nieefektywne z punktu widzenia ogrzewania, a jeżeli na zewnątrz jest smog – jakość powietrza może się pogorszyć, zamiast poprawić. Rozwiązaniem są nowoczesne systemy wentylacyjne, które poprawiają jakość powietrza, a jednocześnie pozwalają oszczędzać energię.
Jak wygląda to w praktyce? Przykładów można szukać w Warszawie, gdzie od 2021 roku istnieją miejskie standardy architektoniczne i funkcjonalne dla szkół. Według dokumentu w szkołach powinno się montować wentylację mechaniczną nawiewno-wyciągową, która obejmuje m.in. filtrację powietrza (aby chronić przed smogiem) i wymiennik odzysku ciepła (w celu poprawy efektywności energetycznej).
Blanka Jędrzejewska z Departamentu Infrastruktury i Środowiska Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii poinformowała, iż jednostka także pracuje nad standardami renowacji budynków publicznych. Jednak te należy wykonywać rozsądnie. Jak zauważyła, w Polsce funkcjonuje 22 tys. szkół i nie ma co liczyć, iż w ciągu kilku lat uda się zrealizować wszędzie najbardziej ambitne plany. – Musimy zejść na ziemię i zobaczyć, co jest najważniejsze – stwierdziła. Zdaniem Jędrzejewskiej bardzo istotny jest np. monitoring jakości powietrza czy hałasu w szkołach, ale nie ma potrzeby, żeby montować czujniki w każdej klasie.
– jeżeli robiąc termomodernizację budynków zapominamy o rekuperacji powietrza, to robimy z tych szkół termosy, w których dzieci mają gorsze warunki niż przed remontem. Takim renowacjom mówimy „nie”. Standardy i same renowacje muszą być robione z głową – podkreśliła. – Ważne jest przyjęcie rozwiązań na poziomie krajowym, na przykład normy dwutlenku węgla dla sal szkolnych – dodała.
Jak lepiej projektować szkoły?
W Sejmie o konkretnych rozwiązaniach tych wyzwań mówili przedstawiciele duńskiego biura projektowego arki_lab. Współpracują oni przy międzynarodowym projekcie edukacyjnym “Nordycka odporność zaczyna się w szkole”, który realizują w Polsce ambasady państw nordyckich (Danii, Finlandii, Norwegii i Islandii) oraz polskie organizacje pozarządowe.
Na hakatonie, który był jednym z etapów projektu, ponad 1700 uczniów z 15 szkół odpowiedziało na ankietę dotyczącą tego, co można poprawić w ich placówkach. Bardzo negatywnie ocenili stołówki, dostępność budynków, poziom hałasu oraz otoczenie szkół.
W jednej z placówek biorących udział w projekcie jako główne wyzwania zidentyfikowano:
- złą jakość powietrza w pomieszczeniach,
- hałaśliwe i zatłoczone korytarze podczas przerw,
- wykorzystywanie obiektów sportowych jako parkingów.
Rozwiązanie tych problemów nie wymaga generalnego remontu budynku szkoły ani innych zakrojonych na szeroką skalę zmian. Utworzenie wydzielonego parkingu pozwoli na uwolnienie boisk i bieżni. Z kolei przekształcenie nieużywanych pomieszczeń w szkole dałoby nowe miejsca do edukacji pozalekcyjnej i odpoczynku. Dodatkowo ściszenie dzwonków na korytarzach to krok w stronę ograniczenia hałasu.
Właśnie hałas jako jeden z głównych problemów wskazują sami uczniowie ze szkół biorących udział w projekcie. interesujące dane napłynęły ze szkoły podstawowej nr 5 w Białymstoku. Wyniki przeprowadzonej tam ankiety pokazały, iż uczniowie są zadowoleni z oświetlenia i jakości powietrza. Jednym z największych problemów jest według uczniów ogromny hałas na korytarzach i brak wyciszonych miejsc do integracji. Brakuje też osłoniętych miejsc na podwórku szkoły.
Uczniowie zwrócili się do władz miasta o wsparcie w rozwiązaniu problemów. Szkoła otrzymała od ratusza 50 tys. zł dofinansowania, co pozwoliło na stworzenie wyciszonej strefy relaksu dla uczniów. Z kolei uczniowie ze szkoły podstawowej w Giebułtowie (woj. dolnośląskie) jako największy problem wskazali duszne klasy i ogrzewanie starym piecem.
Ambasada Danii o dwóch kluczowych czynnikach
Katarzyna Wojda z Ambasady Danii wskazuje najważniejsze elementy, które składają się na odporność i wartości nordyckich społeczeństw: dbałość o klimat wewnętrzny (tzw. indoor climate) oraz o efektywność energetyczną budynków użyteczności publicznej.
– Poprzez klimat wewnętrzny rozumie się: jakość powietrza w szkole, jakość architektury, ogromne przeszklenia zapewniające dostęp do światła dziennego, które ma ogromny wpływ na jakość uczenia się i samopoczucie. A także wnętrza, które zachęcają do ruchu, pracy w grupach i równego traktowania – mówi Katarzyna Wojda pytana przez SmogLab.
– Wszystko to wpływa na kształtowanie zdrowego, współpracującego społeczeństwa opartego na zaufaniu. W Danii mówi się, iż budynek to drugi pedagog. A zaufanie jest najsilniejszą walutą – dodaje.
Zajęcia można prowadzić w nieco innej formule. Przykładów nie brakuje. Fot. Halfpoint/ShutterstockMożemy czerpać z państw nordyckich
Z kolei budynki użyteczności publicznej są wzorem dla innych obiektów i przykładem dla młodych, jak powinno to funkcjonować.
– To uczenie przez osmozę. Dominuje zasada energy efficiency first. Efektywność energetyczna postrzegana jest jako pierwsze paliwo. Oznacza to, iż budynki projektuje się i buduje tak, aby zapewniały well-being swoim użytkownikom, a jednocześnie zużywały mniej energii niż budynki nieefektywne – przyznaje Wojda.
– Jest to możliwe dzięki eliminacji mostków termicznych, dobrej izolacji i wentylacji, przemyślanej architekturze oraz odpowiedniej aranżacji przestrzeni wokół budynków – dodaje.
Aranżacja, jak mówi nam Katarzyna Wojda, ma wzmacniać to, co dobre. I wylicza:
- Przyjazne otoczenie szkół – przestrzeń jest dostosowana do potrzeb pieszych i rowerzystów. Ruch samochodowy zostaje odsunięty od bezpośredniego otoczenia szkół, wokół których często sadzi się jadalne ogródki i ogrody. To również przestrzeń do spędzania czasu podczas przerw. W wielu szkołach każda przerwa odbywa się na zewnątrz. Duży nacisk kładzie się na to, aby jak najwięcej czasu spędzać na świeżym powietrzu i uczyć się w ruchu.
- Otwartość szkół na lokalną społeczność – szkoły nie są ogrodzone, ale stanowią część tkanki miejskiej. Z placów, ogrodów szkolnych czy infrastruktury sportowej mogą korzystać wszyscy mieszkańcy poza godzinami pracy szkoły.
- Outdoor learning – Nordycy mówią, iż nie ma złej pogody na wyjście na zewnątrz, można mieć tylko nieodpowiednie ubranie. Outdoor learning nie jest odosobnionym wydarzeniem (takim jak zielona szkoła raz w roku), ale codziennością nordyckiej szkoły.
- Zieleń jako element architektury i komfortu cieplnego – szkoły często otoczone są drzewami liściastymi, które zimą, gdy zrzucą liście, zapewniają dostęp do światła dziennego, a latem dają cień i chronią przed przegrzewaniem.
Jednocześnie Katarzyna Wojda zapowiada kolejne wspólne działania, które pozwolą zadbać o dobrostan wewnątrz oraz wokół placówek oświatowych.
–
Zdjęcie tytułowe: pu_kibun/Shutterstock

30 minut temu







![W pewnej intencji, czyli o cnocie roztropności [KOMENTARZ]](https://misyjne.pl/wp-content/uploads/2026/11/mid-26b09179-1.jpg)




