Badanie sprawozdania finansowego Projektu Ochrony Przeciwpowodziowej w Dorzeczu Odry i Wisły

Najwyższa Izba Kontroli po raz dziewiąty zbadała sprawozdanie finansowe Projektu Ochrony Przeciwpowodziowej w Dorzeczu Odry i Wisły, którego wartość szacuje się na ponad 1,2 mld euro. Kontrola objęła wydatki na łączną kwotę 669,6 mln zł, potwierdzając ich zgodność z celami realizacji Projektu. NIK wskazała jednak na kilka nieprawidłowości, w tym m.in.: nieprawidłowe ujęcie poniesionych wydatków w sprawozdaniu finansowym na kwotę blisko 38 mln zł oraz dokonanie płatności na kwotę 2 mln zł. przed jej formalnym zatwierdzeniem. Ponadto powódź, która nawiedziła we wrześniu 2024 r. Dolny Śląsk, dowiodła jak wysokie jest ryzyko wynikające z niewystarczającego zabezpieczenie przeciwpowodziowego Kotliny Kłodzkiej, na co wielokrotnie zwracała uwagę Najwyższa Izba Kontroli.

Od 2017 r. Najwyższa Izba Kontroli jest audytorem Projektu Ochrony Przeciwpowodziowej w Dorzeczu Odry i Wisły (dalej: Projekt lub Projekt OPDOW). Jego realizacja ma zapewnić i zwiększyć zabezpieczenie przeciwpowodziowe dla obszaru oraz ludności zamieszkującej dorzecza Środkowej i Dolnej Odry oraz Górnej Wisły. Badanie sprawozdania finansowego Projektu prowadzone jest z uwzględnieniem standardów międzynarodowych.

Opis grafiki

Projekt ochrony przeciwpowodziowej Dorzecza Odry i Wisły

Projekt dzieli się na trzy komponenty:

• Komponent 1 - obejmujący Środkową i Dolną Odrę (od okolic na zachód od Wrocławia do Szczecina),
• Komponent 2 - obejmujący Kotlinę Kłodzką,
• Komponent 3 - obejmujący Górną Wisłę i dzielący się na:
  • Podkomponent 3A - obejmujący Wisłę w okolicach Krakowa i Wieliczki
  • Podkomponent 3B - obejmujący Wisłę w okolicach Sandomierza i Tarnobrzegu
  • Podkomponent 3C - obejmujący zlewnię Raby (tereny województwa małopolskiego na południe od Krakowa)
  • Podkomponent 3D - obejmujący zlewnię Sanu (południowo wschodnią część terenów województwa małopolskiego i większość terenów województwa podkarpackiego, cześć wschodnich krańców województwa lubelskiego.

Źródło: Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej - Biuro Koordynacji Projektu Ochrony Przeciwpowodziowej Dorzecza Odry i Wisły we Wrocławiu

W ramach kontroli P/25/087 – „Badanie sprawozdania finansowego Projektu Ochrony Przeciwpowodziowej w Dorzeczu Odry i Wisły za 2024 r.”, analizie poddano wydatki poniesione przez wszystkie jednostki realizujące Projekt OPDOW na łączną kwotę 669 619 433,80 zł, tj. 94,6% wydatków poniesionych w 2024 r.

Celem tej kontroli była ocena sporządzenia sprawozdania finansowego z realizacji Projektu OPDOW oraz wydatkowania środków na jego realizację, pod kątem rzetelności, zgodności z przepisami prawa i zasadami należytego zarządzania finansami. Z wyników przeprowadzonej kontroli sporządzone zostało sprawozdanie audytora, przekazane m.in. do Banku Światowego.

Najważniejsze ustalenia kontroli

NIK stwierdziła zgodność wydatków poniesionych w ramach Projektu OPDOW z celami określonymi w Umowie Pożyczki 8524 PL, zawartej pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Bankiem Światowym. Zbadane wydatki poniesione zostały zgodnie z celami i zasadami realizacji Projektu, a ich wartość prawidłowo ujęto w sprawozdaniu finansowym za 2024 r.

Stwierdzone w wyniku kontroli nieprawidłowości dotyczyły natomiast:

• zawyżenia o kwotę 28 263 101,02 zł wydatków w podkomponencie 1B „Ochrona przed powodzią na Środkowej i Dolnej Odrze” w pierwotnie sporządzonym przez Biuro Koordynacji Projektu (BKP) sprawozdaniu finansowym za 2024 r. (Project Sources and Uses of Funds) oraz zawyżenia o kwotę 2 400 000,0 zł ogólnej kwoty alokowanej do jednostek realizujących projekt w pierwotnie sporządzonym przez BKP sprawozdaniu finansowym za 2024 r. (LOANS MADE BY THE CEB) w Państwowym Gospodarstwie Wodnym Wody Polskie Krajowym Zarządzie Gospodarki Wodnej – Biurze Koordynacji Projektu Ochrony Przeciwpowodziowej Dorzecza Odry i Wisły we Wrocławiu. Nieprawidłowości te o charakterze sprawozdawczym zostały skorygowane jeszcze w toku kontroli NIK;
• nieujęcia w pierwotnie sporządzonym sprawozdaniu finansowym za 2024 r. kwoty 6 734 574,10 zł zwróconej przez PKP PLK S.A., która pomniejszała wartość zrealizowanych zadań w ramach Projektu OPDOW w Państwowym Gospodarstwie Wodnym Wody Polskie Regionalnym Zarządzie Gospodarki Wodnej w Szczecinie. Nieprawidłowość ta została skorygowana jeszcze w toku kontroli NIK;
• zaniżenia o kwotę 3 054,04 zł wielkości środków wykorzystanych na realizację Projektu OPDOW przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy, co dotyczyło wykazania płatności za jedną z faktur w kwocie pomniejszonej o karę umowną oraz płatności jednej faktury na kwotę 2 124 415,82 zł przed jej formalnym zatwierdzeniem do wypłaty przez upoważnione osoby. Pierwsza ze wskazanych nieprawidłowości została skorygowana jeszcze w toku kontroli NIK.

Ponadto w wyniku kontroli stwierdzono przedłużenie realizacji czterech zadań inwestycyjnych (2B.1/1 - „Ochrona przeciwpowodziowa doliny rzeki Nysy Kłodzkiej: Kłodzko, Bystrzyca Kłodzka, Długopole Zdrój, Międzylesie”, 2B.2/1 - „Ochrona przeciwpowodziowa doliny rzeki Białej Lądeckiej: Stronie Śląskie, Lądek Zdrój”, 2B.2/2a „Ochrona przeciwpowodziowa doliny rzeki Bystrzycy Dusznickiej: Polanica Zdrój, Szczytna na rzece Kamienny Potok”, 1B.5/2 -„Przebudowa mostu w celu zapewnienia minimalnego prześwitu - Most drogowy w km 2,45 rzeki Warty w Kostrzynie nad Odrą”) poza 30 czerwca 2025 r., w tym w pierwszych trzech przypadkach – w wyniku powodzi z września 2024 r. Katastrofa ta wpłynęła na realizację łącznie sześciu zadań (tj. 2B.1/1, 2B.2/1 i 2B.2/2a oraz 1B.1/1(b) - „Przebudowa mostu drogowego w Krośnie Odrzańskim wraz z dojazdami”, 4B.1/1 - „Modernizacja i wdrożenie systemów informatycznych wspomagających pracę operacyjną Centrów Operacyjnych Kraków i Wrocław wraz z dostawami niezbędnego sprzętu i oprogramowania” oraz 4B.1/2 - „Modernizacja i wdrożenie systemów pomiarów hydrologicznych, sterowania i teletechnicznych na obiektach hydrotechnicznych RZGW Kraków i RZGW Wrocław”) i zwiększyła szacunkowo ich koszty o kwotę 107 397 719,89 zł.

Dodatkowo kontrola NIK wykazała, iż w 2024 r. na realizację Projektu OPDOW, zaangażowano środki własne jednostek realizujących Projekt w łącznej kwocie 248 696 561,14 zł, pomimo iż środki na jego finansowanie były zabezpieczone i dostępne od początku roku. Przyczyną tego stanu było zawarcie stosownych umów dotacji 15 marca 2024 r., co wynikało m.in. z długotrwałego procesu uzgodnień pomiędzy ich stronami. Ostatecznie środki własne ww. jednostek zostały zrefundowane środkami przedmiotowych dotacji po upływie od 1 do 302 dni.

Powódź z września 2024 r. dowiodła ponadto jak realne było wskazywane przez NIK ryzyko wynikające z niewystarczającego zabezpieczenia przeciwpowodziowego dla Kotliny Kłodzkiej, gdzie nie zapewniono uzyskania dodatkowej retencji dla zapewnienia ochrony przeciwpowodziowej tego regionu.

Wnioski

W wyniku kontroli NIK sformułowała następujące wnioski o:

• jak najszybsze zakończenie zadań inwestycyjnych, które nie zostały ukończone do 30 czerwca 2025 r.;
• finalizację procesów rozliczeń i rozstrzygania sporów z wykonawcami zakończonych kontraktów, celem jak najszybszego zakończenia tych działań.